10 miejsc, dla których naprawdę warto pojechać do Uzbekistanu

Plac z trzema medresami każdy zna z pocztówek. Mniej osób wie, że nie był to jeden projekt, lecz rozmowa, która trwała dwieście lat. Medresę Ulugh Bega zbudowano na początku XV wieku. Stojąca naprzeciw Sher-Dor powstała dopiero w XVII wieku i powtarza jej zarys jak odbicie. Trzecia, Tilla-Kari, zamknęła plac jako ostatnia.

Spójrz na portal Sher-Dor: wielkie koty (lwy czy tygrysy – ludzie wciąż się spierają) gonią jelenie, a za nimi wschodzi słońce z ludzką twarzą. Wizerunki żywych istot są w architekturze islamu rzadkością i przewodnicy lubią się tu zatrzymywać. Przyjdź dwa razy: w południe dla szczegółów, przed zachodem słońca dla światła. Więcej na naszej stronie o Registanie.

Buchara ma około 140 zabytków objętych ochroną i niemal wszystkie mieszczą się na starym mieście, które obejdziesz pieszo. Panoramę miasta wyznaczają dwie budowle. Twierdza Ark była siedzibą władców Buchary przez ponad tysiąc lat, aż do 1920 roku.

Minaret Kalyan stoi od 1127 roku. Legenda mówi, że Czyngis-chan, który zdobył miasto, spojrzał w górę na wieżę i kazał zostawić ją w spokoju. Prawda czy nie, minaret przetrwał niemal wszystko wokół siebie. Zwiedzających zwykle nie wpuszcza się na górę i nie ma takiej potrzeby: widać go niemal z każdego miejsca starego miasta i to najłatwiejszy punkt orientacyjny, gdy zgubisz się w zaułkach. Zobacz Poi Kalyan i Ark.

Wewnętrzne miasto Chiwy otaczają mury, a w ich obrębie od czasów chanów niewiele się zmieniło. W 1990 roku Itchan Kala stała się pierwszym obiektem światowego dziedzictwa w Uzbekistanie.

Jej najbardziej rozpoznawalna budowla jest niedokończona. Kalta-Minor, „krótki minaret”, zaczęto wznosić za Muhammada Amin-chana w połowie XIX wieku. Chan zmarł, prace stanęły, a szeroka turkusowa wieża pozostała ucięta. Według jednej z legend miała być tak wysoka, by ze szczytu było widać Bucharę. Całe wewnętrzne miasto obejdziesz w jeden niespieszny dzień; trasę podaje nasz przewodnik po Itchan Kala.

Wielu podróżnych tylko przemyka przez Taszkent w drodze do Samarkandy. To błąd. Od marca 2026 roku w mieście działa Centrum Cywilizacji Islamskiej, a w jego Sali Koranu, pod wielką kopułą, spoczywa Koran Osmana – Koran z VII wieku wpisany do rejestru UNESCO „Pamięć Świata”. Przez lata przechowywano go w małej bibliotece w zespole Hazrati Imam po drugiej stronie placu. Księga sporo podróżowała: w 1869 roku wywieziono ją z Samarkandy do Petersburga, a do Azji Środkowej wróciła w 1924 roku. Zarezerwuj wejście na konkretną godzinę; szczegóły w naszym przewodniku po Centrum Cywilizacji Islamskiej.

Wieczorem zejdź do metra. Otwarto je w 1977 roku, a każda stacja jest urządzona inaczej: marmur, żyrandole, ceramiczne panele, żadne dwie nie są takie same. Od 2018 roku wolno tu fotografować, więc weź aparat. Nasz przewodnik po metrze prowadzi stacja po stacji.

To nie jeden zabytek, lecz nekropolia: wąska uliczka mauzoleów budowanych przez stulecia, głównie dla timurydzkiej arystokracji, każde wyłożone kaflami o własnym wzorze.

Do środka prowadzą strome schody, a wraz z nimi wierzenie: policz stopnie w drodze w górę i w dół, a jeśli liczby się zgodzą, twoje grzechy zostaną odpuszczone. Shah-i-Zinda jest też miejscem modlitwy, więc ubierz się skromnie. Wąska uliczka najpiękniej wygląda w niskim świetle, wcześnie rano lub późnym popołudniem; nasza strona o Shah-i-Zinda wyjaśnia, który grobowiec jest czyj.

Szachrisabz to rodzinne miasto Amira Timura i to tu w latach 1380–1404 zbudował swój najambitniejszy pałac, Ak-Saray. W 1404 roku przejeżdżał tędy kastylijski poseł Ruy González de Clavijo i zapisał, że prace wciąż trwają.

Pałac dawno się zawalił. Zostały dwie ogromne wieże portalu wejściowego, wciąż pokryte kaflami. Znane tłumaczenie jego napisu brzmi: „Jeśli wątpisz w naszą potęgę, spójrz na nasze budowle”. Uczeni spierają się o jego dokładność, ale sens jest jasny. Szachrisabz to jednodniowy wypad z Samarkandy przez przełęcz; zobacz Ak-Saray i dzień w Szachrisabzie.

Około półtorej godziny od Taszkentu kończy się równina i zaczynają się prawdziwe góry – zachodnie odnogi Tienszanu. Wielki Czimgan wznosi się na 3 309 metrów.

Są tu dwa ośrodki: stary Czimgan i Amirsoy, otwarty pod koniec 2019 roku. Zimą działają wyciągi, latem otwierają się szlaki. To najszybszy sposób, by zamienić medresy na górskie powietrze, nie wyjeżdżając ze stolicy na dłużej niż dzień. Nasz plan dnia w Czimganie i nad Czarwakiem pokazuje jak.

Nazwa znaczy „przy stawie”. Buchara miała kiedyś wiele takich stawów, zwanych hauz. Miasto czerpało z nich wodę, ale wylęgały się w nich też choroby. W czasach radzieckich większość zasypano. Lyabi-Hauz, wykopany na początku XVII wieku, należy do nielicznych, które przetrwały.

Wokół rosną stare morwy, stoją medresy Kukeldash i Nadir Divan-Begi oraz kilka czajchan, a także pomnik Hodży Nasreddina na osiołku – trafia na zdjęcia częściej niż medresy. To najlepsze miejsce w Bucharze, by zatrzymać się na godzinę: zamów herbatę i obserwuj plac. Więcej w artykule Lyabi-Hauz i Chor Minor.

Każde inne miejsce na tej liście opowiada o tym, co przetrwało. Mujnak opowiada o tym, co zniknęło. Był kiedyś portem rybackim; dziś woda jest ponad sto kilometrów dalej, a na piasku stoją rdzewiejące trawlery.

To nie przystanek po drodze, lecz osobny wypad na co najmniej dwa dni, zwykle z Nukusu. Obejmuje go nasze przedłużenie nad Jezioro Aralskie, a jeśli rozważasz tę podróż, napisaliśmy też obszerniejszy przewodnik po Aralu.

Jeden z rejonów Karakałpacji nazywa się po prostu Ellikkala, czyli „pięćdziesiąt twierdz”. Na pustyni po drugiej stronie Amu-darii, naprzeciw Chiwy i Urgenczu, leżą ruiny starożytnych miast chorezmijskich. Ayaz-Kala należy do najlepiej zachowanych: jej gliniane mury stoją od ponad dwóch tysięcy lat na wzgórzu na skraju oazy, skąd widać, przed czym miały chronić.

Zwiedzających jest niewielu i to główny argument. Jeśli Chiwa jest końcem twojej trasy, dodaj pół dnia: nasza wycieczka do twierdzy Ayaz-Kala obejmuje przewodnika i bilety. Tło historyczne znajdziesz w artykule Pustynne twierdze Chorezmu.