Miejsca mocy Uzbekistanu: źródła, sanktuaria i ich legendy

Chashma znaczy po prostu „źródło”, a cała Nurata wyrosła wokół tego jednego. Jego woda ma około 20 °C zarówno w lipcu, jak i w styczniu, i roi się w niej od marinki, ryby górskich rzek Azji Środkowej. Tuż nad źródłem stoi meczet pod 16-metrową kopułą, a na wzgórzu za nim tradycja umieszcza twierdzę Aleksandra Wielkiego.

Nurata to naturalny przystanek w drodze do obozów jurt nad Ajdarkulem. Całą historię opowiada nasz przewodnik po Nuracie, a przedłużenie w góry Nuratau dodaje noc u rodziny w wioskach na grzbiecie.

Legenda mówi, że prorok Hiob, na Wschodzie zwany Ajubem, przybył tu w roku suszy i uderzył laską w ziemię, a w miejscu uderzenia wytrysnęła czysta woda. Ludzie wciąż uważają tę wodę za czystą i uzdrawiającą.

Niespodzianka czeka w środku: w budynku mieści się dziś muzeum zaopatrzenia w wodę, ze skórzanymi bukłakami, ceramicznymi rurami i miedzianymi naczyniami. Dla miasta, które przez wieki żyło dzięki kanałom, stawom i studniom, to trafny wybór. Spójrz też na kopułę. Jest stożkowa, co w Bucharze należy do rzadkości, i zwykle łączy się ją z mistrzami z Chorezmu.

Około 12 km od Buchary leży kompleks memorialny Bahauddina Nakszbanda (1318–1389), od którego imienia pochodzi nazwa sufickiego bractwa nakszbandijja. Jego nauka przetrwała w czterech słowach: dil ba yor, dast ba kor – serce z Bogiem, ręce przy pracy. Bractwo nie wymagało od ludzi porzucenia świata; można było zostać w swoim sklepie, warsztacie czy na polu.

Na to samo wskazuje jego imię. Ojciec był tkaczem i cyzelerem, a nakszband znaczy „twórca wzorów”. Kompleks jest też częścią obiektu światowego dziedzictwa UNESCO „Jedwabne Szlaki: korytarz Zarafszan-Karakum”. Od Bahauddina zaczyna się dawny szlak siedmiu pirów Buchary, którym w dwa dni podąża nasza wycieczka Siedmiu Świętych Buchary.

Gijduvan, około 40–45 km na północny wschód od Buchary, to miasto Abdulkhaliqa Gijduvaniego, sufickiego mistrza z XII wieku, uważanego za pierwszego z siedmiu pirów. Pamięta się go dzięki ośmiu zasadom drogi, wśród których są „samotność w tłumie” i „uważaj na każdy krok”. Bahauddin Nakszband dodał później trzy kolejne. Obok jego grobu stoi medresa zbudowana przez Ulugh Bega w 1433 roku.

Gijduvan to także miasto garncarzy, znane z ceramiki w zielonych, żółtych i brązowych szkliwach. Nasz wyjazd Gijduvan: warsztaty ceramiczne i obiad obejmuje samochód i przewodnika.

Nazwa znaczy „Żywy Król”. Według tradycji Kusam ibn Abbas, kuzyn proroka Mahometa, przybył do Samarkandy nauczać i nie umarł: zszedł do głębokiej studni pod wzgórzem i żyje tam do dziś. Wokół grobu uważanego za jego rodzina Timura zbudowała później całą ulicę grobowców w turkusowych i niebieskich kaflach.

Z wejściowymi schodami wiąże się mniejsza legenda: policz stopnie w drodze w górę i w dół, a jeśli liczby się zgodzą, grzechy zostaną ci odpuszczone. Shah-i-Zinda to zarówno miejsce modlitwy, jak i zabytek. Przyjdź wcześnie, przed grupami, a szczegóły przeczytaj na naszej stronie o Shah-i-Zinda.

Po wschodniej stronie Afrasiyabu, nad strumieniem Siab, pięć kopuł nakrywa grób długi na około 18 metrów. Długość wyjaśnia legenda. Timur usłyszał, że kraj, w którym spoczywają szczątki proroka Daniela, nigdy nie zazna braku błogosławieństwa, więc przywiózł relikwie Daniela do Samarkandy, a gdy je pochowano, grób zaczął sam się wydłużać.

Z tym miejscem wiążą się jeszcze dwie opowieści. Źródło pod mauzoleum miało wytrysnąć spod końskiego kopyta i ludzie piją z niego dla zdrowia. A uschnięte drzewo pistacjowe obok, jak mówią w mieście, odżyło w 1997 roku. Więcej takich legend znajdziesz w artykule legendy Samarkandy.

W tradycji islamskiej Chidr jest wiecznym wędrowcem, który odnalazł wodę życia i ukazuje się podróżnym w chwili prawdziwej potrzeby. Dlatego meczet jego imienia na wzgórzu przy Afrasiyabie od dawna czczą podróżni, kupcy i ludzie rozpoczynający coś nowego.

Obecny budynek pochodzi z XIX wieku i ma rzeźbiony drewniany ganek, ale tradycja zalicza to miejsce do pierwszych meczetów Samarkandy. Z tarasu widać kopuły Bibi-Khanym i bazar Siab w dole. To dobre miejsce na początek dnia w Samarkandzie, kawałek spacerem od Shah-i-Zinda.

Stary Termez leży kilka kilometrów na zachód od współczesnego miasta, nad Amu-darią. Tu znajduje się najbardziej czczone sanktuarium południa: grób al-Hakima at-Termeziego, sufickiego pisarza z IX wieku, którego dzieła o naturze świętości czyta się daleko poza Azją Środkową. Miejscowi nazywają go Termiz-ota, „ojciec Termezu”.

Na długo przed islamem Termez był też ośrodkiem buddyzmu, a ruiny klasztorów Fayaz Tepe i Kara Tepe należą do tego samego świętego krajobrazu. Nasz przewodnik po Termezie wyjaśnia, jak zobaczyć jedno i drugie w dzień lub dwa.

Około 15 km od centrum Taszkentu stoi mauzoleum Zangiaty, sufickiego szejka z XII–XIII wieku i kontynuatora szkoły Chodży Ahmada Jasawiego. Ludzie przychodzą tu głównie z rodzinnymi prośbami: o małżeństwo, o dzieci, o spokój w domu. Tradycja przypisuje Timurowi zapoczątkowanie budowy kompleksu.

Legenda mówi, że Timur chciał najpierw zbudować grobowiec dla Jasawiego w Turkiestanie, ale jego mury wciąż się waliły, aż Jasawi powiedział mu we śnie, by najpierw uczcił Zangiatę. Około 150 metrów dalej stoi mały ceglany grobowiec jego żony, Ambar-bibi, uważanej za patronkę kobiet i matek. Zangiata łatwo mieści się w wolnym pół dniu w Taszkencie, a mauzoleum samego Jasawiego to osobna wyprawa: zobacz Turkiestan z Taszkentu.