Şoförümüz sizi Taşkent havalimanında karşılar ve otelinize götürür. Milano uçuşu şafakta indiği için talep üzerine odanızı önceki geceden ayırtırız, önce dinlenebilirsiniz.

Öğleden sonra rehberiniz sizi Uygulamalı Sanatlar Müzesi’ne götürür. 1896’da diplomat Aleksandr Polovtsov bir tüccar evini satın alıp Orta Asya üslubunda yeniden inşa ettirdi; boyamanın, ahşap oymacılığının ve oymalı gaç alçısının en iyi ustaları odalarını süsledi; bina 1937’den beri bir el sanatları müzesidir. Vitrinlere baktığınız kadar tavanlara da bakın: bina da 7.000’den fazla halk sanatı eserinden oluşan koleksiyonun bir parçasıdır.

Sonra yeraltına. Taşkent metrosu 1977’de, Orta Asya’nın ilk metrosu olarak açıldı. Ali Şir Nevai istasyonunda kubbeler sivrilen sütunlara oturur ve turkuaz seramik kabartmalar Nevai’nin şiirlerinden sahneler gösterir; Kosmonavtlar istasyonunda ise duvarları seramik madalyonlar süsler.

Bilmekte fayda var: Tarihleriniz için müzenin açık olduğu günleri kontrol ediyoruz. Günün ilerleyen saatlerinde inerseniz metro akşama kayar.

Gece Taşkent’te

Sabah Afrosiyob hızlı treni sizi yaklaşık 2 sa 10 dk Semerkant'a götürür. Gar merkeze 6 km'den fazla uzaktadır; aracınız sizi bekler.

Öğleden sonra Registan: tek bir meydana bakan üç medrese, Uluğ Bey (1417–1420), Şir-Dor (1619–1636) ve Tilla-Kari (1646–1660). Şir-Dor’un kapısının üstünde kaplanlar, insan yüzlü güneşlerin altında geyikleri kovalar; bu, İslam mimarisinde nadir bir tasvirdir. Tilla-Kari’nin içinde duvarlar ve kubbe kundal ile kaplıdır: koyu mavi zemin üzerine altın varakla bitirilen alçak kabartmalı boyama; büyük kısmı 1979’da tamamlanan restoratörlerin işidir ve binadaki bir sergi meydanın restorasyonunun hikâyesini anlatır.

Günün sonunda Gur-i Emir, Timur’un 1404’te tamamlanan türbesi. Taçkapı mozaiğinde mimarın adı yazılıdır: İsfahanlı Muhammed bin Mahmud. İçeride duvarların alt kısmını oniks paneller kaplar, onların üstünde maviye boyanmış ve yaldızlanmış papier-mâché kabartma süslemeler odayı ışıldatır.

Bilmekte fayda var: Afrosiyob koltukları tükenir, bu yüzden tarihleriniz belli olur olmaz biletleri alıyoruz; her yolcunun pasaport bilgilerine ihtiyacımız var. Hava karardıktan sonra dilerseniz sizi ışıklandırılmış Registan’ı görmeye götürürüz.

Gece Semerkant’ta

Şah-ı Zinde’ye çinilerin üzerindeki ışığın yumuşak olduğu sabah saatlerinde gidiyoruz. Türbelerden oluşan tek bir kısa sokak boyunca Timurlu çini sanatının bütün tekniklerini bulursunuz: desenin sırlamadan önce kile derinlemesine oyulduğu oymalı ve sırlı pişmiş toprak; 1372 tarihli Şadi Mülk Aka Türbesi’nin neredeyse tüm iç mekânını kaplayan, sırın üzerine boyanan mayolika; ve tek renkte sırlanıp küçük parçalara kesilen çinilerden oluşan mozaik. Ustalar eserlerine imza atardı: bir taçkapı nişinde Semerkantlı Şemseddin ve Berreddin, oymalı bir sütunun kaidesinde Buharalı çömlekçi Zeyneddin. 2004–2005 restorasyonu birçok eski çininin yerine yenisini koydu; rehberiniz onları nasıl ayırt edeceğinizi gösterir: eski çinilerin renkleri daha yumuşak, sırları aşınmış, kenarları hafifçe düzensizdir.

Ardından Timur’un Bibi Hanım Cuma camii; 1399–1405 yıllarında Hindistan, İran, Harezm ve Altın Orda’dan gelen zanaatkârlarca inşa edildi. Kapısının kulelerinde sırlı ve sırsız tuğlalar kare kûfi yazıyla yazıtlar oluşturur.

Öğleden sonra Semerkant’a yaklaşık 13 km uzaklıktaki Konigil. Meros atölyesinde Semerkant kâğıdı, zanaat 19. yüzyılda yok olmadan önceki gibi dut kabuğundan yapılır: kabuk ıslatılır, kaynatılır ve bir su çarkının kaldırıp bıraktığı ahşap tokmaklarla dövülerek hamur hâline getirilir; tekneden bir tabakayı kendiniz çıkarırsınız. Daha fazlası Konigil’de Semerkant kâğıdı yazımızda.

Bilmekte fayda var: Şah-ı Zinde bir ziyaretgâhtır: omuzlarınızı ve dizlerinizi örtün, kadınlar yanlarına bir eşarp alsın. Gitmeden önce Şah-ı Zinde rehberimizi okuyun.

Gece Semerkant’ta

Yol yaklaşık 1.700 m yükseklikteki Tahtakaraça geçidine tırmanır ve yaklaşık 90 km’de, molasız bir buçuk ila iki saatte sizi Timur’un memleketi Şehrisebz’e ulaştırır. Manzara için geçidin tepesinde durun.

Beyaz Saray, yani Ak Saray’ın yapımına 1380’de başlandı. Ayakta kalan kısmı kapısıdır: 22,5 metrelik bir kemerin iki yanında hâlâ yaklaşık 38 metre yükselen iki kule; bu kemer bir zamanlar Orta Asya’nın en geniş açıklığıydı. Yapıyı Harezm’den getirilen zanaatkârlar inşa etti ve çini süslemedeki bir yazıt bir ustanın adını verir: Muhammed Yusuf Tebrizi. 1404’te Kastilya Kralı’nın elçisi Ruy González de Clavijo inşaatın hâlâ sürdüğünü gördü ve altın ve mavi çinilerle kaplı duvarları anlattı. Altın gitmiş; başınızı kaldırın, mavi hâlâ orada: sade tuğla üzerinde koyu ve açık mavi sırlı tuğlalardan geometrik panellerde.

Sonra parkın içinden güneye doğru bir yürüyüş: Uluğ Bey’in 1437’de yaptırdığı Cuma camii Kök Gümbez ve Dorus Saodat’ta Timur’un en büyük oğlu Cihangir’in türbesi. Akşama Semerkant’a dönüş.

Bilmekte fayda var: Aralıktan marta kadar kar geçidi bir süreliğine kapatabilir; dağların etrafından dolaşan yol tek yönde yaklaşık üç saat sürer, bu yüzden yolu bir gün önceden kontrol ediyoruz. Hikâyenin tamamı Ak Saray yazımızda.

Gece Semerkant’ta

Sabah Buhara’ya Afrosiyob hızlı treni, 2 saatten kısa. Buhara’nın istasyonu eski şehre yaklaşık 12 km uzaklıktaki Kagan’dadır; şoförünüz sizi orada karşılar.

Öğleden sonranın geç saatlerinde, yandan gelen ışığın deseni ortaya çıkardığı vakitte Samani Türbesi: 10. yüzyıldan, bir kenarı yaklaşık on metre olan pişmiş tuğladan bir küp. Büyük tuğlalar yükü taşır, gruplar hâlinde dizilen küçükler ise süslemeyi oluşturur: hasır örgü, dama tahtası, rozetler. Tuğlalar farklı derinliklerde durduğu için güneş ilerledikçe desen de değişir.

Birkaç dakika ötede, Harezm’de yaygın, Buhara’da nadir görülen konik kubbesi Harezmli ustalara atfedilen Çeşme-i Eyüp. Ardından, usta Şirin Muradov’un 1917’de, oymalı ve boyalı mukarnas başlıklı, 12 metre yüksekliğinde yirmi ince ahşap sütun üzerine sundurmayı eklediği Bolo Havuz Camii.

Bilmekte fayda var: Daha fazlası Samani Türbesi ve Bolo Havuz yazımızda.

Gece Buhara’da

Sabah, 1127 tarihli Kalan Minaresi’nin Kalan Camii ile Mir-i Arap Medresesi arasında yükseldiği Poi Kalan. Tuğlasına bakın: kuşak kuşak farklı desenler, hepsi pişmiş tuğladan. Marco’nun babası ve amcası olan Venedikli tüccarlar Niccolò ve Maffeo Polo 1260’larda Buhara’da üç yıl geçirdiklerinde minare zaten bir asırdan uzun süredir ayaktaydı.

Ardından Orta Asya’da korunmuş en eski medrese olan 1417 tarihli Uluğ Bey Medresesi ve eski tüccar kavşaklarının üzerine inşa edilmiş 16. yüzyıl çarşı kubbeleri.

Öğleden sonra, 1620 civarından bir havuzun çevresindeki meydan Lyabi Havuz. Nadir Divan Begi Medresesi’nin taçkapısında, Fars efsanelerinin ankaya benzeyen kuşları iki simurg, pençelerinde birer beyaz geyikle insan yüzlü bir güneşe doğru uçar. Orta Asya medreselerinin çini süslemelerinde canlı varlıklar nadirdir; onların akrabalarını, Şir-Dor’un kaplanlarını Semerkant’ta gördünüz.

Bilmekte fayda var: Akşam yerel bir ailenin misafiri olarak akşam yemeği ayarlayabiliriz (talep üzerine).

Gece Buhara’da

Gijduvan, Buhara’nın yaklaşık 45 km kuzeydoğusunda, kendi seramik ekolüne sahip canlı bir kasabadır: çiçek süslemeleri geometrik desenlerle birleşir. Kasabanın en tanınmış aile atölyesinde çömlekçilerin altıncı kuşağı çalışıyor ve müzeleri Orta Asya’nın pek çok merkezinden seramikler barındırıyor. Kilden fırına kadar tüm süreci görürsünüz, ardından ustanın programına bağlı olarak bir ustayla çarka oturur ya da bir tabak boyarsınız.

Gijduvan’da ayrıca Uluğ Bey’in 1433’te yaptırdığı küçük medrese bulunur; Semerkant ve Buhara’dan sonra medreselerinin üçüncüsü ve sonuncusudur. Öğle yemeği kasabada.

Öğleden sonra Buhara’ya dönüşte eski şehirde serbest zaman ya da her biri mavi bir kubbeyle taçlanan dört kuleli giriş yapısı Çor Minor.

Bilmekte fayda var: Atölyeden tabaklarınızı iyice sarmalarını isteyin ve el bagajınızda taşıyın.

Gece Buhara’da

Öğleye doğru Celaleddin Manguberdi hızlı treni Taşkent’ten Hive’ye giderken Buhara’da durur ve yaklaşık 3 sa 30 dk sonra, saat iki buçuk civarında Hive’ye varır. Şoförünüz sizi ve bavullarınızı İçan Kale’nin içindeki ya da hemen yanındaki bir otele götürür.

Öğleden sonra 1852’de başlanıp hiç bitirilmeyen Kalta Minor: 29 metre yüksekliğinde ve 14,2 metre çapında, tamamen sırlı çinilerle, turkuaz, yeşil ve beyaz kuşaklarla kaplı tek minare. Yazıtlarında Hiveli şair Ogahi’nin dizeleri yer alır; bazıları kaybolmuş ve 1997’de Hive’nin 2.500. yıl dönümü için yapılan restorasyonda yerine konmuştur. Ardından hanların kalesi Kunya Ark ve mavi beyaz çinilerle kaplı 1804–1806 tarihli kabul salonu.

Bilmekte fayda var: Bu tren pazar günleri Taşkent’ten kalkmaz, bu nedenle turun bu günü hiçbir zaman pazara denk gelmez. Alçak güneş Kalta Minor’un çinilerini turkuaza boyar.

Gece Hive’de

Sabah, Allakuli Han’ın 1830’lardan kalma, 260’tan fazla odalı sarayı Taş Hovli. Avlularının mavi beyaz çinileri usta Abdullah Cin’in eseridir, ahşap tavanlar ise kırmızı ve sarıya boyanmıştır.

Öğle saatlerinde, çatısındaki açıklıklardan süzülen ışığın 212 oymalı ahşap sütunun üzerine düştüğü Cuma Camii; kapılara ve sütunlara oyulmuş tarihler 1316’dan 1789’a uzanır. Ardından Hive’nin en büyüğü olan çift kubbesi turkuaz çinilerle kaplı Pehlivan Mahmud Türbesi ve 1908–1910 tarihli, 56,6 metreyle Hive’nin en yüksek minaresi olan, mavi, beyaz ve yeşil çini kuşaklı İslam Hoca Minaresi.

Öğleden sonra geç saatte yaklaşık 30 km uzaklıktaki Ürgenç havalimanına transfer ve yaklaşık 1 sa 20 dk ile 1 sa 30 dk süren Taşkent uçuşu. Şoförünüz sizi Taşkent’te karşılar.

Bilmekte fayda var: Pehlivan Mahmud bir ziyaretgâhtır: omuzlarınızı ve dizlerinizi örtün, kadınlar yanlarına bir eşarp alsın ve alçak sesle konuşun. Daha fazlası İçan Kale rehberimizde.

Gece Taşkent’te