Rehberiniz sabah sizi otelinizde karşılar ve modernist Taşkent’in simgesi hâline gelen yapıyla başlarız: Devlet Tarih Müzesi. 1970’te Lenin Müzesi olarak açılan bu küpün duvarları, beyazımsı pembe mermerle kaplı geometrik güneşliklerin ardına gizlenir. Mimarlar Yevgeni Rozanov ve Vladimir Şestopalov, Taşkent güneşine oymalı kafes gibi eski bir fikirle yanıt verdi. Müze iki yıllık yenilemenin ardından Temmuz 2026’da yeniden açıldı ve içeri giriyoruz: arkeolojiden el yazmalarına 350.000’den fazla eser barındırır.

Sırada 1974 tarihli iki yapı var. Devlet Sanat Müzesi de bir küptür; metal çerçevelere yerleştirilmiş alüminyum levhalarla kaplıdır ve camlı üst kısmı salonlardaki ışığı yumuşatır. Sanat Akademisi Merkezi Sergi Salonu ise cephesinde millî süslemeler, salonların üzerinde çatı pencereleri taşır.

Nevai Caddesi’nde, 1964’te Panoramik Sinema olarak açılan Ali Şir Nevai Sinema Sarayı durur. Ana salonu yaklaşık 34 m genişliğinde kavisli bir perde için inşa edilmiştir ve 1968’den 1988’e kadar Taşkent Uluslararası Film Festivali’ne ev sahipliği yapmıştır. Fuayesinde bugün Özbekistan Sinema Müzesi bulunur.

Öğleden sonra yerin altına iniyoruz. Taşkent metrosu depremden sonra 9 şiddete kadar sarsıntılara dayanacak şekilde kalın betonarmeyle tasarlandı ve her istasyon kendi temasını ve kendi sanatçılarını aldı. Kubbeleri ve Nevai’nin Hamse’sinden turkuaz kabartmalarıyla Ali Şir Nevai’den, Mustakillik Meydanı’nın kristal avizelerinin yanından geçerek 1984’te açılan Kosmonavtlar’a gidiyoruz: turkuazdan koyu maviye derinleşen duvarlar, tavan boyunca cam yıldızlar ve Uluğ Bey, İkarus, Gagarin ve Tereşkova’nın seramik madalyonları.

Kosmonavtlar’ın yakınında, Ofelya Aydınova’nın tasarımıyla 1985’te tamamlanan bir apartman olan “İnci” anlamındaki Jemçug durur. İki yarım daire biçimli yarısı her üç katta bir açık teraslarla birleşir: sakinler için havada ortak avlular.

Bilmekte fayda var: Metroda fotoğraf çekmek Haziran 2018’den beri serbest. Jemçug pek çok ailenin evidir, bu yüzden onu sokaktan görüyoruz.

Gece Taşkent’te

Sabah, çarşının en hareketli olduğu saatlerde Çorsu’dan başlıyoruz. Pazar eskidir, bina değil: mimarlar Vladimir Azimov ve Sabir Adılov’un projesi 1980 tarihlidir ve kompleks 1990’da, yedi küçük kubbeyle çevrili 86 metrelik bir ana kubbe altında açılmıştır. Büyük kubbenin çinilenmesi 1993’e kadar sürdü. Caddenin karşısındaki 1989 tarihli Çorsu istasyonu, çarşı meydanından açık bir çukur olarak kazılmış ve beyaz Gazgan mermeriyle kaplanmıştır.

Yakınlarda, Hadra Meydanı’nda, 1976’da açılan Devlet Sirki. Pullu turkuaz-mavi kubbesi sıkça bir uçan daireye benzetilir; altında beton bir kafes, oymalı ganç, mermer, vitray ve seramik mozaik bulursunuz. Camlı bir fuayesi yoktur; bu, Taşkent iklimi için yapılmış bir tercihtir.

Ardından, Yevgeni Rozanov’un tasarımıyla 1981’de açılan Halkların Dostluğu Sarayı: ülkenin en büyük konser salonu, Nurata ve Gazgan mermeriyle inşa edilmiş, cephesi millî süslemelerden ve eski taçkapıların mukarnaslı tonozlarından esinlenmiştir. İçerideki ziyafet salonunda üç büyük Floransa mozaiği bulunur; salonlar konserler ve etkinlikler için açılır.

Öğle yemeğinden sonra Taşkent’e yaklaşık 45 km uzaklıktaki Parkent’e, yaklaşık 1.100 m yükseklikteki dağ eteklerine gidiyoruz. Burada 1981 ile 1987 arasında inşa edilen Büyük Güneş Fırını durur. Heliostat denen altmış iki hareketli ayna güneş ışığını on iki katlı bir bina yüksekliğindeki içbükey bir yoğunlaştırıcıya yansıtır ve odak noktasında sıcaklık 3.000 °C’ye ulaşabilir. Alanın tepesindeki seyir noktasından ayna duvarının tamamını bir kerede görürsünüz. Akşam sizi Taşkent’teki otelinize geri götürüyoruz.

Bilmekte fayda var: Fırın, UNESCO alanının şehir dışındaki tek parçasıdır. Yalnızca bir gününüz varsa onu çıkarıp gerisini koruyoruz.