Taşkent’ten sabah uçuşu sizi Ürgenç’e getirir. Şoförümüz sizi havalimanında karşılar ve yaklaşık 30 km yolla Hive’deki otelinize götürür. Mümkünse surların içinde kalın: gruplar gelmeden önce ve gittikten sonra sokaklar size kalır.

Öğleden sonra rehberiniz sizi Batı Kapısı Ata Darvaza’dan İçan Kale’ye götürür. Alçak güneş, 1852’de başlanan ve hanı öldüğü için 1855’te 29 m’de durdurulan Kalta Minor’un üzerindedir: tamamen sırlı çinilerle kaplı tek minare. Oradan sokaklarda İslam Hoca minaresine doğru dolaşıyor ve düz kil damların üzerindeki bir kafe terasından gün batımını izliyoruz.

Gece Hive’de

Sabah, Batı Kapısı’nın yanındaki hanların iç kalesi Kunya Ark ve 1804–1806 tarihli, mavi-beyaz çinilerle kaplı kabul salonu. Ardından eski şehrin öbür ucuna, Allakuli Han’ın 1830’lardan kalma, 260’tan fazla odalı sarayı Taş Hovli’ye; haremde dört loca hanın dört eşine, beşincisi ve en büyüğü hana aitti.

Öğle saatlerinde, ışığın çatısındaki açıklıklardan her biri farklı 212 oymalı ahşap sütunun üzerine düştüğü Cuma Camii’ne varıyoruz. Öğle yemeği Hive’nin yeşil dereotlu eriştesi şivit aşı. Öğleden sonra, Hive’nin koruyucu ermişi olan şair ve pehlivanın türbesi, turkuaz kubbesiyle Pehlivan Mahmud türbesi ve uygulamalı sanatlar müzesine ev sahipliği yapan İslam Hoca medresesi. 1908–1910’da inşa edilen 56,6 m’lik minaresi Hive’nin en yükseğidir.

Günün son ışık saatinde Kunya Ark’ın Ak Şeyh Baba gözetleme kulesine çıkıyoruz: tepeden kubbeler, minareler ve damlar tek bir tablo hâlinde birleşir.

Bilmekte fayda var: Akşam Hive’de yerel bir ailenin misafiri olarak akşam yemeği ayarlayabiliriz. Varsa yemek kısıtlamalarınızı rezervasyon sırasında bize bildirin.

Gece Hive’de

Kahvaltıdan sonra Amu Derya’yı geçip Karakalpakistan’a giriyoruz. Kızılkum’un bu kenarına geleneksel olarak “elli kale” anlamında Elliq-Kala denir: antik Harezm’in tarım arazilerini çölden koruyan kaleler. İlçe bu adı bugün de taşır: Ellikkala.

Önce, MS 2.–3. yüzyılda Harezm’in başkenti olan Toprak Kale: bir köşesinde ateş tapınağı, diğerinde saray bulunan yaklaşık 500’e 350 m’lik bir şehir. Arkeologlar salonlarına içlerinde bulduklarına göre ad verdi: Krallar Salonu, Zaferler Salonu, Dans Eden Maskeler Salonu. Bugün resimleri değil, planı okursunuz: uzun kil sırtlar ve üzerlerinde saray höyüğü. Hemen batıda, MS 1.–4. yüzyıldan kalma, 12. yüzyılda yeniden inşa edilen, surları 16 m’ye kadar yükselen kare bir kale olan Kızıl Kale durur; bir Harezm kalesinin bütünken neye benzediğini göstermek için restore edilmiştir.

Öğleden sonra yaklaşık 32 km yolla Ayaz Kale’ye. Burası bir değil, üç kaledir. En eskisi Ayaz Kale 1, yaklaşık 100 m yüksekliğindeki bir tepenin üzerinde yükselir ve MÖ 4. yüzyılın sonuna ya da 3. yüzyılın başına tarihlenir: içinde tonozlu bir koridor ve 45 kule bulunan, 10 m’ye kadar yükselen çift surlar. Tepeden diğer iki kaleyi, tuz gölü Ayazkul’u ve ufka kadar çölü görürsünüz. Rehberiniz, bir prensesin elini almak için kaleyi inşa eden çoban Ayaz’ın efsanesini anlatır ve gün batımı için surlarda kalırız.

Gece, kalelerin yakınındaki bir tepede bulunan yurt kampında, kampta akşam yemeğiyle.

Bilmekte fayda var: Surlara çıkan patikalar gevşek kum ve ufalanan kildir: iyi tutan ayakkabılar giyin ve surların tepesine çıkmayın. Kampta duşlar ve tuvaletler ortaktır.

Gece Ayaz Kale’nin yanında bir yurt kampında

Gün doğumu için kalkın: ilk ışık çölün üzerinden surlara ulaşır. Kahvaltıdan sonra yaklaşık 150 km uzaklıktaki Karakalpakistan’ın başkenti Nukus’a gidiyoruz.

Öğleden sonra Igor Savitsky adını taşıyan Devlet Sanat Müzesi. Savitsky 1950’de, Toprak Kale’yi kazan, Sergey Tolstov liderliğindeki arkeoloji kazı ekibinin ressamı olarak Harezm’e geldi ve 1956’da kalıcı olarak Nukus’a taşındı. Önce Karakalpak takılarını, halılarını ve işlemeli giysilerini toplamaya başladı, ardından 1920’ler ve 1930’ların ressamlarını ve ailelerini arayıp bulup tuvallerini Nukus’a getirdi. Müze 1966’da açıldı; bugün yaklaşık 100.000 eser barındırır.

Duvarlarda: Rus avangardı ve müzenin Avanguardia Orientalis dediği sanat, yani Orta Asya’ya yerleşip kasabalarını ve insanlarını resmeden ressamlar; aralarında burada yaklaşık yüz tablosu bulunan Aleksandr Volkov ve Usto Mumin var. Yaklaşık 10.000 parçalık Karakalpak uygulamalı sanatı salonlarının ve dün yürüdüğünüz kalelerden buluntular da dahil 15.000’den fazla eserlik antik Harezm arkeolojisinin önünden aceleyle geçmeyin.

Bilmekte fayda var: Müze salıdan pazara 9:00–18:00 arası açıktır, pazartesi günleri kapalıdır: başlangıç tarihini bu gün pazartesiye denk gelmeyecek şekilde belirliyoruz.

Gece Nukus’ta