Tradycyjne rzemiosło Uzbekistanu: które miasto co wytwarza i gdzie to zobaczyć

Riszton w Dolinie Fergańskiej wytwarza ceramikę co najmniej od IX wieku. Swoje rzemiosło zawdzięcza dwóm surowcom. Pierwszy to czerwona glina, która leży tuż pod miastem i nadaje się do użytku niemal bez oczyszczania. Drugi to ishkor, szkliwo z popiołu roślin pustynnych, które nadaje ceramice z Risztonu głęboki turkus i błękit. W mieście pracuje około tysiąca garncarzy, z czego mniej więcej setka pochodzi z dziedzicznych rodów, a podczas międzynarodowego forum ceramiki otwarto tu muzeum tradycyjnego garncarstwa.

W dobrym warsztacie zobaczysz cały cykl: koło garncarskie, białą podkładkę, ręczne malowanie, szkliwo i piec. Poproś, by pokazano ci piec, a nie tylko sklep. Więcej o wzorach i o tym, jak kupować, piszemy w artykule o ceramice z Risztonu.

Godzinę drogi od Buchary Gijduvan ma własną szkołę ceramiki i po Risztonie od razu ją rozpoznasz: zamiast błękitu – brąz, ochra, żółć i zieleń, z kwiatami i wzorami geometrycznymi. Najbardziej znany warsztat należy do rodziny Narzullaevów, garncarzy od sześciu pokoleń, którzy w 1992 roku otworzyli przy warsztacie muzeum ceramiki. W jego gablotach możesz prześledzić, jak zmieniał się styl, a po jednej wizycie już nigdy nie pomylisz talerza z Gijduvan z talerzem z Risztonu.

Z Buchary organizujemy półdniową wycieczkę do warsztatu ceramiki w Gijduvan z obiadem, a samo miasto opisujemy w przewodniku po jednodniowych wycieczkach z Buchary.

Margilan to jedwabne miasto Doliny Fergańskiej. Możesz tu zobaczyć całą drogę jedwabiu: kokony w gorącej wodzie, odwijanie nici, farbowanie i tkanie. Słynne tkaniny to atłas, w całości jedwabny, i adras, z jedwabną osnową i bawełnianym wątkiem. Obie są ikatami: wzór wiąże się i farbuje na niciach przed tkaniem, więc tkacz musi z góry wiedzieć, gdzie wypadnie każda plama koloru. Nici lekko przesuwają się na krośnie, dlatego krawędzie wzoru wyglądają na miękkie i rozmyte. To rozmycie jest znakiem rozpoznawczym tej techniki.

Najłatwiej zobaczyć to w fabryce Yodgorlik, założonej w 1972 roku, a w 2017 roku UNESCO wpisało Centrum Rozwoju Rzemiosła w Margilanie, zajmujące się atłasem i adrasem, do rejestru dobrych praktyk ochrony dziedzictwa. Nasz artykuł o jedwabiu z Margilanu i fabryce Yodgorlik śledzi ten proces krok po kroku.

Słowo suzani pochodzi od perskiego słowa oznaczającego igłę. Suzani to duża haftowana tkanina, tradycyjnie część posagu panny młodej, często wyszywana pasami przez kilka kobiet, a potem zszywana, dlatego wzór czasem nie do końca schodzi się na szwach. Każdy region miał własny styl: Buchara, Nurata o łagodnych barwach, Samarkanda i Szachrisabz z drobnym ściegiem iroqi, dzięki któremu miasto w sierpniu 2026 roku zdobyło tytuł Światowego Miasta Rzemiosła.

Stare i nowe tkaniny obok siebie znajdziesz na bazarze w Urgucie pod Samarkandą, gdzie rzędy z tekstyliami są najpełniejsze w niedziele i środy. Jak wybrać suzani i co znaczą jego motywy, wyjaśniamy w przewodniku po hafcie suzani.

Przez stulecia papier samarkandzki ceniono w całym świecie muzułmańskim. Metodę zapomniano w XIX wieku i odtworzono w latach 90. XX wieku: w 1996 roku bracia Muchtarowowie założyli manufakturę papieru Meros we wsi Konigil, kawałek drogi od miasta. Korę z młodych gałęzi morwy gotuje się, rozbija w młynie poruszanym kołem wodnym, formuje w arkusze i poleruje kamieniem do połysku. To jedna z najspokojniejszych godzin, jakie możesz spędzić pod Samarkandą. Szczegóły w naszym artykule o papierze samarkandzkim i manufakturze w Konigil.

Chiwa to miasto rzeźbionego drewna. Meczet Juma w Itchan Kala stoi na 212 drewnianych kolumnach, z których część przeniesiono ze starszych budowli, a snycerze na starym mieście wciąż ręcznie robią drzwi i kolumny. W Dolinie Fergańskiej tytuł Światowego Miasta Rzemiosła za snycerstwo nosi Kokand.

Stal to domena Czustu w obwodzie namangańskim, słynącego z noży o zdobionych ostrzach i rękojeściach. Buchara ma dwa własne rzemiosła: cyzelowanie w metalu, które możesz oglądać w warsztatach wokół kopuł handlowych, i haft złotą nicią na aksamicie, dawniej wykonywany dla dworu emira, a dziś na szaty, czapki i panele. Wszystko to są dobre prezenty; szczegóły znajdziesz w naszej liście co kupić w Uzbekistanie.

Ręcznie wiązane dywany tka się dziś w Chiwie, Bucharze, Samarkandzie i Margilanie, z wełny i z jedwabiu, wiele z użyciem naturalnych barwników. Spójrz na spód: na ręcznie wiązanym dywanie wzór przebija wyraźnie, węzeł po węźle, a drobne nieregularności są normalne. Frędzle powinny być zakończeniem nici osnowy, a nie doszytym później paskiem. W warsztacie możesz popatrzeć, jak tkaczki podążają za rysunkiem wzoru węzeł po węźle, co lepiej niż jakikolwiek certyfikat wyjaśnia cenę.