Τόποι δύναμης του Ουζμπεκιστάν: πηγές, ιερά και οι θρύλοι τους

Τσάσμα σημαίνει απλώς «πηγή», και ολόκληρη η Νουράτα έχει αναπτυχθεί γύρω από αυτήν. Το νερό της μένει στους 20 °C τον Ιούλιο και τον Ιανουάριο και είναι γεμάτο μαρίνκα, ένα ψάρι των ορεινών ποταμών της Κεντρικής Ασίας. Ένα τζαμί με τρούλο 16 μέτρων στέκει ακριβώς πάνω από την πηγή, και στον λόφο πίσω του η παράδοση τοποθετεί ένα φρούριο του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Η Νουράτα είναι φυσική στάση στον δρόμο προς τα στρατόπεδα γιουρτ στο Αϊντάρκουλ. Ολόκληρη η ιστορία υπάρχει στον οδηγό μας για τη Νουράτα, και η επέκταση στα βουνά Νουρατάου προσθέτει μια νύχτα με μια οικογένεια στα χωριά της οροσειράς.

Ο θρύλος λέει ότι ο προφήτης Ιώβ, Αγιούμπ στην Ανατολή, ήρθε εδώ σε μια χρονιά ξηρασίας, χτύπησε το έδαφος με το ραβδί του και καθαρό νερό ανέβλυσε εκεί που χτύπησε. Οι άνθρωποι θεωρούν ακόμη το νερό αγνό και θεραπευτικό.

Η έκπληξη βρίσκεται μέσα: το κτίριο στεγάζει σήμερα ένα μουσείο υδροδότησης, με δερμάτινους ασκούς νερού, κεραμικούς σωλήνες και χάλκινα σκεύη. Για μια πόλη που έζησε επί αιώνες με κανάλια, λίμνες και πηγάδια, είναι κατάλληλη επιλογή. Κοιτάξτε και τον τρούλο. Είναι κωνικός, κάτι ασυνήθιστο για τη Μπουχάρα, και συνήθως συνδέεται με μάστορες από τη Χορεζμία.

Περίπου 12 χλμ. από τη Μπουχάρα βρίσκεται το μνημειακό συγκρότημα του Μπαχαουντίν Νακσμπάντ (1318–1389), από το όνομα του οποίου παίρνει το όνομά του το σουφικό τάγμα των Νακσμπαντί. Η διδασκαλία του μένει στη μνήμη με τέσσερις λέξεις, ντιλ μπα γιορ, ντάστ μπα κορ: η καρδιά με τον Θεό, τα χέρια στη δουλειά. Το τάγμα δεν ζητούσε από τους ανθρώπους να εγκαταλείψουν τον κόσμο· μπορούσες να μείνεις στο μαγαζί σου, στο εργαστήριό σου ή στο χωράφι σου.

Το όνομά του δείχνει προς την ίδια κατεύθυνση. Ο πατέρας του ήταν υφαντής και χαράκτης μετάλλου, και νακσμπάντ σημαίνει δημιουργός σχεδίων. Το συγκρότημα είναι επίσης μέρος του μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO Δρόμοι του Μεταξιού: διάδρομος Ζαραφσάν-Καρακούμ. Με τον Μπαχαουντίν αρχίζει η παλιά διαδρομή των εφτά πιρ της Μπουχάρα, την οποία ακολουθεί η εκδρομή μας Οι Εφτά Άγιοι της Μπουχάρα σε δύο ημέρες.

Το Γκιζντουβάν, περίπου 40–45 χλμ. βορειοανατολικά της Μπουχάρα, είναι η πόλη του Αμπντουλχαλίκ Γκιζντουβανί, ενός σουφί δασκάλου του 12ου αιώνα που θεωρείται ο πρώτος από τους εφτά πιρ. Τον θυμούνται για οκτώ κανόνες της οδού, ανάμεσά τους «η μοναξιά μέσα στο πλήθος» και «πρόσεχε το βήμα σου». Ο Μπαχαουντίν Νακσμπάντ πρόσθεσε αργότερα άλλους τρεις. Δίπλα στον τάφο του στέκει ένας μεντρεσές που έχτισε ο Ουλούγκ Μπεγκ το 1433.

Το Γκιζντουβάν είναι επίσης πόλη αγγειοπλαστών, γνωστή για κεραμικά με πράσινες, κίτρινες και καφέ υαλωσιές. Η εξόρμησή μας Γκιζντουβάν: εργαστήριο κεραμικής και γεύμα γίνεται με αυτοκίνητο και ξεναγό.

Το όνομα σημαίνει «ο Ζωντανός Βασιλιάς». Σύμφωνα με την παράδοση, ο Κουσάμ ιμπν Αμπάς, ξάδελφος του προφήτη Μωάμεθ, ήρθε στη Σαμαρκάνδη για να κηρύξει και δεν πέθανε: μπήκε σε ένα βαθύ πηγάδι κάτω από τον λόφο και ζει εκεί ακόμη. Γύρω από τον τάφο που πιστεύεται ότι είναι δικός του, η οικογένεια του Τιμούρ έχτισε αργότερα ένα ολόκληρο δρόμο από τάφους με τυρκουάζ και μπλε πλακάκια.

Ένας μικρότερος θρύλος συνοδεύει τη σκάλα στην είσοδο: μετρήστε τα σκαλιά καθώς ανεβαίνετε και καθώς κατεβαίνετε, και αν οι αριθμοί ταιριάζουν, οι αμαρτίες σας συγχωρούνται. Το Σαχ-ι-Ζίντα είναι τόπος προσευχής και όχι μόνο μνημείο. Πηγαίνετε νωρίς, πριν από τις ομάδες, και διαβάστε τις λεπτομέρειες στη σελίδα μας για το Σαχ-ι-Ζίντα.

Στην ανατολική πλευρά του Αφρασιάμπ, πάνω από το ρυάκι Σιαμπ, πέντε τρούλοι καλύπτουν έναν τάφο μήκους περίπου 18 μέτρων. Ο θρύλος εξηγεί το μήκος. Ο Τιμούρ άκουσε ότι όποια γη φιλοξενεί τα λείψανα του προφήτη Δανιήλ δεν θα στερηθεί ποτέ ευλογίες, έτσι έφερε λείψανα του Δανιήλ στη Σαμαρκάνδη, και όταν θάφτηκαν, ο τάφος άρχισε να μακραίνει από μόνος του.

Δύο ακόμη ιστορίες ανήκουν στον τόπο. Μια πηγή κάτω από το μαυσωλείο λέγεται ότι εμφανίστηκε κάτω από το πέταλο ενός αλόγου, και οι άνθρωποι πίνουν από αυτήν για την υγεία τους. Και μια ξερή φιστικιά δίπλα της, λέει η πόλη, ξαναζωντάνεψε το 1997. Περισσότεροι τέτοιοι θρύλοι υπάρχουν στο άρθρο οι θρύλοι της Σαμαρκάνδης.

Στην ισλαμική παράδοση ο Χιζρ είναι ο αιώνιος περιπλανώμενος, που βρήκε το νερό της ζωής και εμφανίζεται στους ταξιδιώτες τη στιγμή της πραγματικής ανάγκης. Γι' αυτό το τζαμί που φέρει το όνομά του, στον λόφο δίπλα στο Αφρασιάμπ, τιμάται από παλιά από ταξιδιώτες, εμπόρους και ανθρώπους που ξεκινούν κάτι καινούργιο.

Το σημερινό κτίριο χρονολογείται από τον 19ο αιώνα, με ξυλόγλυπτη βεράντα, αλλά η παράδοση το συγκαταλέγει στα πρώτα τζαμιά της Σαμαρκάνδης. Από την ταράτσα βλέπετε τους τρούλους του Μπίμπι Χανούμ και το παζάρι Σιαμπ από κάτω. Είναι καλό μέρος για να ξεκινήσετε μια ημέρα στη Σαμαρκάνδη, και σε μικρή απόσταση με τα πόδια από το Σαχ-ι-Ζίντα.

Το παλιό Τερμέζ βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα δυτικά της σύγχρονης πόλης, κατά μήκος του Αμού Ντάρια. Εδώ είναι το πιο τιμημένο ιερό του νότου: ο τάφος του αλ-Χακίμ αττ-Τερμεζί, ενός σουφί συγγραφέα του 9ου αιώνα, τα έργα του οποίου για τη φύση της αγιότητας διαβάζονται πολύ πέρα από την Κεντρική Ασία. Οι ντόπιοι τον λένε Τερμίζ-ότα, «ο πατέρας του Τερμέζ».

Πολύ πριν από το Ισλάμ, το Τερμέζ ήταν επίσης κέντρο του Βουδισμού, και τα ερείπια των μονών Φαγιάζ Τεπέ και Κάρα Τεπέ είναι μέρος του ίδιου ιερού τοπίου. Ο οδηγός μας για το Τερμέζ εξηγεί πώς να δείτε και τα δύο σε μία ή δύο ημέρες.

Περίπου 15 χλμ. από το κέντρο της Τασκένδης στέκει το μαυσωλείο της Ζανγκιάτα, ενός σουφί σεΐχη του 12ου–13ου αιώνα και οπαδού της σχολής του Χότζα Αχμέντ Γιασαβί. Οι άνθρωποι έρχονται εδώ κυρίως με οικογενειακές ευχές: για γάμο, για παιδιά, για ειρήνη στο σπίτι. Η παράδοση αποδίδει στον Τιμούρ την έναρξη του συγκροτήματος.

Ο θρύλος λέει ότι ο Τιμούρ ήθελε πρώτα να χτίσει έναν τάφο για τον Γιασαβί στο Τουρκεστάν, αλλά οι τοίχοι του έπεφταν συνεχώς, ώσπου ο Γιασαβί του είπε σε όνειρο να τιμήσει πρώτα τη Ζανγκιάτα. Περίπου 150 μέτρα πιο πέρα στέκει ο μικρός πλίνθινος τάφος της συζύγου του, της Αμπάρ-μπίμπι, που θεωρείται προστάτιδα των γυναικών και των μητέρων. Η Ζανγκιάτα ταιριάζει εύκολα σε μια ελεύθερη μισή ημέρα στην Τασκένδη, ενώ το ίδιο το μαυσωλείο του Γιασαβί είναι ξεχωριστό ταξίδι: δείτε Τουρκεστάν από την Τασκένδη.