Παραδοσιακές τέχνες του Ουζμπεκιστάν: ποια πόλη φτιάχνει τι και πού μπορείτε να το δείτε

Το Ρισντάν, στην κοιλάδα της Φεργκάνα, φτιάχνει κεραμικά τουλάχιστον από τον 9ο αιώνα. Χρωστά την τέχνη του σε δύο υλικά. Το πρώτο είναι ο κόκκινος πηλός που βρίσκεται ακριβώς κάτω από την πόλη και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σχεδόν χωρίς επεξεργασία. Το δεύτερο είναι το ishkor, ένα γλάσο από στάχτη φυτών της ερήμου, που δίνει στα κεραμικά του Ρισντάν το βαθύ τυρκουάζ και γαλάζιο χρώμα τους. Η πόλη έχει περίπου χίλιους κεραμίστες, εκατό περίπου από αυτούς από κληρονομικές οικογένειες, και ένα μουσείο παραδοσιακής κεραμικής που άνοιξε στη διάρκεια του διεθνούς φόρουμ κεραμικής της πόλης.

Σε ένα καλό εργαστήριο θα δείτε ολόκληρο τον κύκλο: τον τροχό, το λευκό υπόστρωμα, τη ζωγραφική με το χέρι, το γλάσο και το καμίνι. Ζητήστε να δείτε το καμίνι, όχι μόνο το κατάστημα. Περισσότερα για τα σχέδια και για το πώς να αγοράσετε θα βρείτε στο άρθρο μας για την κεραμική του Ρισντάν.

Μία ώρα από τη Μπουχάρα, το Γκιτζντουβάν έχει τη δική του σχολή κεραμικής, και μετά το Ρισντάν θα την αναγνωρίσετε αμέσως: αντί για γαλάζιο, καφέ, ώχρα, κίτρινο και πράσινο, με λουλούδια και γεωμετρικά σχέδια. Το πιο γνωστό εργαστήριο ανήκει στην οικογένεια Ναρζουλάγιεφ, κεραμιστές επί έξι γενιές, που άνοιξε το 1992 ένα μουσείο κεραμικής στο εργαστήριό της. Στις προθήκες του μπορείτε να παρακολουθήσετε πώς άλλαξε το ύφος, και μετά από μία επίσκεψη δεν θα μπερδέψετε ποτέ ένα πιάτο του Γκιτζντουβάν με ένα του Ρισντάν.

Από τη Μπουχάρα οργανώνουμε μια μισοήμερη εκδρομή σε εργαστήριο κεραμικής στο Γκιτζντουβάν με γεύμα, ενώ η ίδια η πόλη καλύπτεται στον οδηγό μας για τις μονοήμερες εκδρομές γύρω από τη Μπουχάρα.

Το Μαργκιλάν είναι η πόλη του μεταξιού στην κοιλάδα της Φεργκάνα. Εδώ μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρη τη διαδρομή του μεταξιού: τα κουκούλια σε ζεστό νερό, την ανέμιση της κλωστής, τη βαφή και την ύφανση. Τα διάσημα υφάσματα είναι το atlas, εξ ολοκλήρου μεταξωτό, και το adras, με μεταξωτό στημόνι και βαμβακερό υφάδι. Και τα δύο είναι ικάτ: το σχέδιο δένεται και βάφεται πάνω στις κλωστές πριν από την ύφανση, οπότε ο υφαντής πρέπει να γνωρίζει από πριν πού θα πέσει κάθε κηλίδα χρώματος. Οι κλωστές μετακινούνται ελαφρά στον αργαλειό, γι' αυτό οι άκρες του σχεδίου φαίνονται απαλές και θολές. Αυτή η θολούρα είναι η υπογραφή της τεχνικής.

Το εργοστάσιο Yodgorlik, που ιδρύθηκε το 1972, είναι το πιο εύκολο μέρος για να τη δείτε, ενώ το 2017 η UNESCO πρόσθεσε το Κέντρο Ανάπτυξης Τεχνών Μαργκιλάν για το atlas και το adras στο μητρώο της με τις καλές πρακτικές διαφύλαξης. Το άρθρο μας για το μετάξι του Μαργκιλάν και το εργοστάσιο Yodgorlik ακολουθεί τη διαδικασία βήμα βήμα.

Η λέξη σουζανί προέρχεται από την περσική λέξη για τη βελόνα. Το σουζανί είναι ένα μεγάλο κεντητό ύφασμα, παραδοσιακά μέρος της προίκας της νύφης, που συχνά κεντιέται σε λωρίδες από πολλές γυναίκες και ύστερα ράβεται μαζί, γι' αυτό το σχέδιο κάποτε δεν ενώνεται απόλυτα στις ραφές. Κάθε περιοχή είχε το δικό της ύφος: η Μπουχάρα, η Νουράτα με τα απαλά χρώματά της, η Σαμαρκάνδη και η Σαχρισάμπζ με τη λεπτή βελονιά iroqi που χάρισε στην πόλη τον τίτλο της Παγκόσμιας Πόλης Τέχνης τον Αύγουστο του 2026.

Για παλιά και νέα κομμάτια δίπλα δίπλα, πηγαίνετε στο παζάρι του Ουργκούτ κοντά στη Σαμαρκάνδη, όπου οι σειρές με τα υφάσματα είναι πιο γεμάτες τις Κυριακές και τις Τετάρτες. Πώς να διαλέξετε ένα σουζανί και τι σημαίνουν τα μοτίβα θα βρείτε στον οδηγό μας για το κέντημα σουζανί.

Επί αιώνες το χαρτί της Σαμαρκάνδης ήταν περιζήτητο σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο. Η μέθοδος χάθηκε τον 19ο αιώνα και αναβίωσε τη δεκαετία του 1990: το 1996 οι αδελφοί Μουχταρόφ ίδρυσαν το χαρτοποιείο Meros στο χωριό Κονιγκίλ, σε μικρή απόσταση με το αυτοκίνητο από την πόλη. Ο φλοιός από νεαρά κλαδιά μουριάς βράζεται, κοπανίζεται σε ένα μύλο που κινεί νερόμυλος, σχηματίζεται σε φύλλα και γυαλίζεται με πέτρα μέχρι να λάμψει. Είναι από τις πιο ήρεμες ώρες που μπορείτε να περάσετε κοντά στη Σαμαρκάνδη. Λεπτομέρειες υπάρχουν στο άρθρο μας για το χαρτί της Σαμαρκάνδης και τον μύλο του Κονιγκίλ.

Η Χίβα είναι η πόλη του σκαλισμένου ξύλου. Το τζαμί Τζούμα στο Ιτσάν Καλά στηρίζεται σε 212 ξύλινους κίονες, μερικοί από τους οποίους προέρχονται από παλαιότερα κτίρια, και οι σκαλιστές της παλιάς πόλης φτιάχνουν ακόμη πόρτες και κίονες στο χέρι. Στην κοιλάδα της Φεργκάνα, το Κοκάντ κατέχει τον τίτλο της Παγκόσμιας Πόλης Τέχνης για την ξυλογλυπτική.

Το ατσάλι ανήκει στο Τσουστ, στην περιοχή Ναμανγκάν, διάσημο για τα μαχαίρια του με διακοσμημένες λεπίδες και λαβές. Η Μπουχάρα έχει δύο δικές της τέχνες: την ανάγλυφη μεταλλοτεχνία, που μπορείτε να παρακολουθήσετε στα εργαστήρια γύρω από τους εμπορικούς τρούλους, και το χρυσοκέντημα σε βελούδο, που κάποτε φτιαχνόταν για την αυλή του εμίρη και σήμερα για ρόμπες, σκούφους και διακοσμητικούς πίνακες. Όλα αυτά κάνουν καλά δώρα· η λίστα μας με τι να αγοράσετε στο Ουζμπεκιστάν έχει τις λεπτομέρειες.

Χειροποίητα χαλιά με κόμπους υφαίνονται σήμερα στη Χίβα, τη Μπουχάρα, τη Σαμαρκάνδη και το Μαργκιλάν, από μαλλί και από μετάξι, πολλά με φυσικές βαφές. Κοιτάξτε την πίσω όψη: σε ένα χαλί με χειροποίητους κόμπους το σχέδιο διακρίνεται καθαρά, κόμπο κόμπο, και οι μικρές ανωμαλίες είναι φυσιολογικές. Οι θύσανοι πρέπει να είναι τα άκρα των νημάτων του στημονιού, όχι μια λωρίδα ραμμένη εκ των υστέρων. Σε ένα εργαστήριο μπορείτε να παρακολουθήσετε τους υφαντές να ακολουθούν ένα διάγραμμα σχεδίου κόμπο προς κόμπο, κάτι που εξηγεί την τιμή καλύτερα από οποιοδήποτε πιστοποιητικό.