Tur bulun
Turlar
Antik Semerkant: Katman Katman Okunan Bir Şehir, Afrasiyab’dan Registan’a
AroundCA ekibi

Bu yazıdaki yerler: Semerkant · Taşkent

Antik Semerkant: Katman Katman Okunan Bir Şehir, Afrasiyab’dan Registan’a

’ın kuzeydoğusunda, ’nı geçince yol, açık renkli lösten uzun ve çıplak bir tepeye tırmanır. Üzerinde kubbe yoktur; yalnızca ot, toprak yollar ve arkeologların bıraktığı sığ çukurlar vardır. Burası ’dır ve 1.700 yıldan uzun bir süre Semerkant buydu. Görmeye geldiğiniz mavi şehir hemen yanında durur ve ondan yüzyıllarca gençtir.

Biz Taşkent’te bir tur operatörüyüz ve her hafta misafirlerimizi Semerkant’a getiriyoruz. Bu şehri anlamanın bildiğimiz en iyi yolu, onu topraktan alınmış bir kesit gibi okumak: eski şehrin yaşadığı tepeden 19. yüzyılın Rus bulvarlarına kadar katman katman. İşte bu tarih sırasıyla ve her katmanı bugün hâlâ görebileceğiniz yerle birlikte.

Kısaca

  • Antik Semerkant yaklaşık MÖ 500’den Moğolların onu 1220’de almasına kadar Afrasiyab tepesinde durdu; ziyaret ettiğiniz şehir ondan sonra yanında büyüdü.
  • Afrasiyab Müzesi’ndeki 648–651 tarihli Elçiler Resmi, Soğd şehrine açılan en iyi penceredir.
  • 1370’te Semerkant’ı başkenti yaptı; ve onundur. Torunu , Registan’daki ve rasathaneyi ekledi.
  • Şir-Dor ve , 17. yüzyılda Registan’ı tamamladı; batıdaki Rus şehri 1868 sonrasına aittir.
  • Katmanları sırasıyla yürüyün: Registan, Bibi Hanım, Siyab, , Afrasiyab ve akşam ışıkları için yeniden Registan.

Bunu kendi gözlerinizle görebileceğiniz turlar. Size uyan turu bulun →

İçindekiler

Afrasiyab: kubbelerden önceki şehir

Antik Semerkant’ın 1220’ye kadar durduğu Afrasiyab tepesi
Antik Semerkant’ın 1220’ye kadar durduğu Afrasiyab tepesi Akhemen / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Afrasiyab’da yaklaşık MÖ 500’den 1220’ye kadar insanlar yaşadı. Burası, Büyük İskender’in MÖ 329’da aldığı şehir ’ydı; daha sonra da Soğdiana’nın başkenti oldu. Soğdiana, Çin, Hindistan ve İran arasında mal, dil ve din taşıyan tüccarların ülkesiydi.

Buluntular tepedeki Afrasiyab Müzesi’ndedir. Müzenin gururu Elçiler Resmi’dir: 648–651 yıllarında bir saray salonu için yapılmış ve 1965’te bulunmuş duvar resimleri. Resimlerde bir Soğd kralına hediye getiren elçi alayları görülür; aralarında araştırmacıların Çin’den ve Kore’den gelen elçiler olarak tanımladığı figürler de vardır. Semerkant’ta İslam’dan önce burada yaşamış insanların yüzlerini görebileceğiniz tek yer burasıdır. Müze ve salonları hakkında daha fazlası Semerkant ve Buhara müzeleri rehberimizde.

Kâğıt, âlimler ve Arap fethi

8. yüzyılın başında Arap orduları Semerkant’ı aldı ve şehir yavaş yavaş İslam dünyasının bir parçası oldu. Samaniler döneminde, 9. ve 10. yüzyıllarda, bölgenin büyük şehirlerinden biriydi ve her şeyden önce bir ürünüyle ünlüydü: kâğıt. Bilinen bir hikâyeye göre sır, 751’deki Talas Savaşı’ndan sonra Çinli esirlerle gelmiştir. Bu bir efsanedir; Semerkant’ta kâğıt daha önce de vardı. Ama ün gerçekti ve yüzyıllar boyunca bütün Müslüman dünyasında el üstünde tutuldu.

Bugün nasıl yapıldığını izleyebilirsiniz. Şehrin dışındaki köyünde bir atölye, dut kabuğu, su çarkı ve cilalama taşlarıyla eski yöntemi yeniden canlandırdı. Semerkant kâğıdı ve Konigil atölyesi yazımız süreci ve bunu güne nasıl sığdıracağınızı anlatıyor.

Şah-ı Zinde ve 1220 yılı

Afrasiyab’ın güney yamacındaki Şah-ı Zinde’de türbeler sokağı
Afrasiyab’ın güney yamacındaki Şah-ı Zinde’de türbeler sokağı

1220’de Cengiz Han’ın Moğol ordusu Semerkant’ı aldı ve büyük bölümünü yıktı. Tepeye hayat bir daha dönmedi. Şehir toparlandığında güneye, bugün Registan’ın ve Gur-i Emir’in durduğu topraklara doğru büyüdü; Afrasiyab ise rüzgâra bırakıldı.

Eski şehrin kenarında bir yer hayatını sürdürdü: Afrasiyab’ın güney yamacındaki mezarlık, Şah-ı Zinde. En eski çekirdeği 11. yüzyıla ve Hz. Muhammed’in amcasının oğlu Kusem bin Abbas’a ait olduğuna inanılarak saygı gösterilen kabre uzanır. Dar sokağı boyunca uzanan türbelerin çoğu 14. ve 15. yüzyıllarda, birçoğu Timur ailesinin kadınları ve soyluları için yapıldı. Hâlâ kullanılan bir mezarlık olduğu için burayı omuzlar ve dizler örtülü, alçak sesle ziyaret ediyoruz. Ayrıntılar Şah-ı Zinde yazımızda.

Gur-i Emir ve Bibi Hanım: Timur’un başkenti

1404’te tamamlanan Gur-i Emir’in dilimli kubbesi
1404’te tamamlanan Gur-i Emir’in dilimli kubbesi

1370’te, Avrupa’da olarak bilinen Timur, Semerkant’ı başkenti yaptı. 35 yıl boyunca seferlerinin zenginliği buraya aktı, onunla birlikte de aldığı şehirlerin ustaları geldi. Etkilemek için tasarlanmış bir ölçekte inşa etti. Hindistan seferinden sonra 1399’da yapımına başlanan ’nin yaklaşık 35 metre yüksekliğinde bir taçkapısı vardı; yapı o kadar iddialıydı ki bazı bölümleri birkaç on yıl içinde çökmeye başladı ve bugün gördüğünüz hâli büyük ölçüde 1974’ten itibaren yapılan restorasyona borçludur.

1404’te Kastilya Kralı’nın elçisi Ruy González de Clavijo Semerkant’a ulaştı ve bahçeleri, şölenleri ve inşaat işlerini anlattı. Birkaç ay sonra, Şubat 1405’te, Timur bir sefer sırasında öldü. Dilimli mavi kubbeli türbe Gur-i Emir’de yatıyor; türbe 1404’te tamamlanmış ve ilk olarak torunu için yapılmıştı. Kubbenin altında koyu yeşil bir yeşim taşı levha onun mezarını işaret eder; torunu Uluğ Bey de yakınında gömülüdür. Gur-i Emir yazımız, Haziran 1941’de mezar odasının açılması dahil türbenin hikâyesini anlatıyor.

Uluğ Bey Rasathanesi: yıldızları sayan hükümdar

Uluğ Bey’in büyük sekstantının yer altındaki yayı
Uluğ Bey’in büyük sekstantının yer altındaki yayı

Timur’un torunu Uluğ Bey 1409’dan itibaren Semerkant’ı yönetti ve dedesinin başkentini bir âlimler şehrine dönüştürdü. 1417–1420 yıllarında Registan’da, ilahiyatın yanı sıra astronomi ve matematiğin de okutulduğu bir medrese yaptırdı. 1420’li yıllarda şehrin dışındaki bir tepede, tepeye kazılmış bir hendeğe yerleştirilmiş, yaklaşık 40 metre yarıçaplı bir sekstantı olan bir rasathane kurdu. Astronomları bununla yılın uzunluğunu ölçtü ve 1.018 yıldızlık bir katalog hazırladı.

Uluğ Bey 1449’da öldürüldü; rasathane sonradan yıkıldı ve unutuldu. 1908’de arkeolog Vasiliy sekstantın yer altındaki yayını buldu; bugün basamaklardan inip onu görebilirsiniz. Uluğ Bey Rasathanesi yazımız aleti ve müzeyi anlatıyor.

Registan ve Şir-Dor: ikinci perde

Registan’daki Şir-Dor Medresesi
Registan’daki Şir-Dor Medresesi

Registan tek bir plan gibi görünür ama iki yüzyıldan fazla sürdü. Uluğ Bey’in medresesinin karşısına vali Yalangtuş Bahadır, 1619–1636 yıllarında eski yapıyla aynı büyüklükte Şir-Dor Medresesi’ni, ardından 1646–1660 yıllarında içinde yaldızlı bir cami bulunan Tilla-Kari’yi yaptırdı. Şir-Dor’un taçkapısında şehrin en ünlü mozaiği bulunur: geyik kovalayan iki çizgili hayvan ve her birinin arkasında doğan, insan yüzlü bir güneş. Dini yapılarda canlı varlık tasvirleri nadirdir; herkesin burada durmasının nedeni de budur.

Meydanın sitemizde kendi rehberi var: Semerkant’ta Registan; ışık için en iyi saatler ve akşam aydınlatması da orada.

Siyab Pazarı ve Rus şehri

Eski şehrin günlük alışverişini yaptığı Siyab Pazarı
Eski şehrin günlük alışverişini yaptığı Siyab Pazarı

1868’de Semerkant Rus İmparatorluğu’nun bir parçası oldu ve eski şehrin batısında düz, ağaçlı sokaklardan oluşan yeni bir şehir büyüdü. 1888’de demiryolu geldi. 1925’ten 1930’a kadar Semerkant, başkent Taşkent’e taşınmadan önce Sovyet Özbekistan’ının başkentiydi. Registan’dan batıya yürüyün; on dakika içinde çini süslemeler yerini 19. yüzyıl tuğlasına ve gölgeli caddelere bırakır.

2001’de UNESCO şehri “Semerkant – Kültürlerin Kavşağı” adıyla Dünya Mirası Listesi’ne aldı ve bu ad çok yerinde: Afrasiyab, Timurlu şehir ve Rus şehri hepsi bunun parçası. Hiç durmayan katman ise gündelik hayattır. Bibi Hanım Camii’nin yanındaki Siyab Pazarı, şehrin pazarlarının yüzyıllardır yaptığı gibi, hâlâ yoğun , kuru kayısı ve kuruyemiş satıyor.

Semerkant’ı bir ya da iki günde nasıl okursunuz

Katmanları izlerseniz şehir anlam kazanır. Sabah, güneşin Uluğ Bey’in medresesine vurduğu saatte Registan’dan başlayın. Yaya caddesinden Bibi Hanım’a ve Siyab Pazarı’na yürüyün, sonra Şah-ı Zinde’ye çıkın ve Afrasiyab’a ve müzesine devam edin. Gur-i Emir ve rasathane öğleden sonraya sığar; Registan ise hava karardıktan sonra ikinci bir ziyarete değer. 1, 2 ve 3 günde Semerkant planımız zamanlamaları veriyor, Semerkant’ın görülecek yerleri: biletler ve açılış saatleri ise gişeleri anlatıyor.

Taşkent’ten Semerkant’a yaklaşık iki saat on dakikada gider; ayrıntılar Taşkent’ten Semerkant’a yazımızda. Bütün sırayı kendi dilinizde bir rehberle görmek için Semerkant’ın öne çıkanları turuna katılın. En çok en eski katmanlar ilginizi çekiyorsa, Soğdiana arkeoloji turu günlerini Afrasiyab’da ve Semerkant ile Buhara çevresindeki ören yerlerinde geçirir. Rehberlerin her durakta anlattığı hikâyeler Semerkant efsaneleri yazımızda toplandı.

© Fotoğraflar

Bunların hepsini sizin için organize ediyoruz

Taşkent'te bir tur operatörüyüz: bu yazıyı sizin tarihlerinizde bir seyahate dönüştürürüz — rehber, ulaşım ve konaklama ile. Tek talep, tek temsilci; ödemeyi ancak programı onayladıktan sonra yaparsınız.

Seyahatimi planlayın → Hazır turlar Yerinde hizmetler: Semerkant

Oteller: Semerkant — gecelik $71’den başlayan →

Bu konuda daha fazlası

Hazır turlar

Bunu kendi gözlerinizle görebileceğiniz turlar.

Size uyan turu bulun → Tüm Semerkant turları (35) → Tüm Taşkent turları (35) →

Aradığınız seyahati bulamadınız mı?

Ne istediğinizi bize anlatın — bir temsilci 24 saat içinde rota ve fiyat hazırlasın.

Neden bize güvenebilirsiniz

AlexandraKseniaSize yanıt verenler: Alexandra, Ksenia · Ekip →

Tüm belgeler ve şirket bilgileri →