Μπουχάρα, η πόλη-μουσείο υπαίθρου: εννέα αιώνες σε έναν περίπατο

Η Μπουχάρα είναι πάνω από δύο χιλιάδων ετών, και το ιστορικό της κέντρο, που βρίσκεται στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 1993, περιλαμβάνει περίπου 140 διατηρητέα μνημεία από τον 9ο ως τον 19ο αιώνα. Το ασυνήθιστο είναι η πυκνότητα. Οι ηγεμόνες έρχονταν και έφευγαν, αλλά η πόλη συνέχιζε να χτίζει μέσα στον ίδιο συμπαγή πυρήνα, έτσι ώστε τα στρώματα να βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο και όχι το ένα πάνω στο άλλο.

Το αποτέλεσμα είναι ένα κέντρο που διασχίζεται με τα πόδια σε μισή ώρα. Σχεδόν τα πάντα βρίσκονται σε μια σύντομη γραμμή από το Λιάμπι Χαούζ στα ανατολικά ως το πάρκο των Σαμανιδών στα δυτικά, και μόνο τρία αξιοθέατα χρειάζονται αυτοκίνητο. Το πρόγραμμά μας για τη Μπουχάρα σε 1, 2 ή 3 ημέρες τα βάζει στη σειρά.

Η παλαιότερη αίθουσα του μουσείου είναι το μαυσωλείο των Σαμανιδών, ο οικογενειακός τάφος της δυναστείας που κυβέρνησε από τη Μπουχάρα τον 9ο και τον 10ο αιώνα. Είναι ένας κύβος από ψημένο τούβλο τοποθετημένο σε σχέδια, ώστε οι τοίχοι να μοιάζουν υφασμένοι. Το πλάγιο φως του πρωινού αναδεικνύει καλύτερα το σχέδιο.

Λέγεται ότι ο τάφος γλίτωσε από τους Μογγόλους το 1220 επειδή οι πλημμύρες τον είχαν ήδη θάψει. Λίγα βήματα πιο πέρα βρίσκεται το Τσασμά-Αγιούμπ, χτισμένο πάνω από μια πηγή που ο θρύλος συνδέει με τον προφήτη Ιώβ· μέσα στεγάζεται ένα μικρό μουσείο της ύδρευσης. Και τα δύο περιλαμβάνονται στη σελίδα μας για το μαυσωλείο των Σαμανιδών και το Μπολό-Χαούζ.

Ο μιναρές Καλιάν χτίστηκε το 1127 και ψηλώνει περίπου 46 μέτρα. Οι αρχαιολόγοι έσκαψαν 13 μέτρα βαθιά χωρίς να φτάσουν στον πάτο των θεμελίων του. Ο θρύλος λέει ότι ο Τζένγκις Χαν, που κατέλαβε την πόλη το 1220, διέταξε να τον γλιτώσουν· αληθινό ή όχι, είναι ένα από τα ελάχιστα κτίρια της Μπουχάρα που είναι παλαιότερα από τη μογγολική εισβολή.

Ο ίδιος αιώνας χάρισε στην πόλη την πρόσοψη του τζαμιού Μαγκόκι-Αττορί, που βρίσκεται τώρα κάτω από το επίπεδο του σημερινού δρόμου ανάμεσα στους εμπορικούς τρούλους, ένδειξη του πόσο έχει ανέβει το έδαφος γύρω του. Μέσα στεγάζεται ένα μουσείο χαλιών. Η πλατεία στους πρόποδες του μιναρέ, το Πόι Καλιάν, βρίσκεται στη σελίδα μας για το Πόι Καλιάν.

Ο μεντρεσές του Ουλούγκ Μπεγκ του 1417 είναι ο παλαιότερος διατηρημένος μεντρεσές της Κεντρικής Ασίας· η σκαλιστή πόρτα του λέει ότι η μάθηση είναι καθήκον για κάθε μουσουλμάνο άνδρα και γυναίκα. Μέσα στεγάζεται ένα μουσείο της ιστορίας της καλλιγραφίας. Απέναντι από τον μιναρέ, ο μεντρεσές Μιρ-ι-Αράμπ του 16ου αιώνα εξακολουθεί να εκπαιδεύει φοιτητές: ήταν ένας από τους τρεις μόνο που συνέχισαν να διδάσκουν την εποχή των Σοβιετικών.

Οι εμπορικοί τρούλοι ανήκουν στον ίδιο αιώνα. Ο καθένας είχε το εμπόριό του: το Τόκι Σαρραφόν για τους αργυραμοιβούς, το Τόκι Ζαργκαρόν για τους κοσμηματοποιούς, το Τόκι Τελπάκ Φουρουσόν για τους καπελάδες. Χτίστηκαν πάνω από παλιές διασταυρώσεις δρόμων, οπότε περνάτε κάτω από αυτούς απλώς περπατώντας στην πόλη, και τις πιο ζεστές ώρες η σκιά τους είναι το καλύτερο μέρος να βρεθείτε.

Το Λιάμπι Χαούζ, η πλατεία γύρω από μια λιμνούλα του 1620 περίπου, είναι το σαλόνι της παλιάς πόλης: μεντρεσέδες από τρεις πλευρές, τσαγιχανάδες με πλατιά ξύλινα ανάκλιντρα δίπλα στο νερό. Κοιτάξτε ψηλά την πύλη του μεντρεσέ Ναντίρ Ντιβάν-Μπεγκί: δύο πουλιά σιμούργκ κουβαλούν λευκά ελάφια προς έναν ήλιο με ανθρώπινο πρόσωπο. Τέτοιες εικόνες είναι σπάνιες σε ισλαμικά κτίρια, και οι ξεναγοί σταματούν πάντα εδώ.

Ο μεντρεσές του Αμπντουλαζίζ Χαν του 17ου αιώνα, κοντά σε εκείνον του Ουλούγκ Μπεγκ, στεγάζει σήμερα ένα μουσείο ξυλογλυπτικής. Η πλατεία, η λιμνούλα της και οι ιστορίες γύρω από αυτήν βρίσκονται στο Λιάμπι Χαούζ και Τσορ Μινόρ.

Απέναντι από το Αρκ στέκει το τζαμί Μπολό-Χαούζ του 1712, του οποίου οι είκοσι σκαλιστές ξύλινες κολόνες καθρεφτίζονται στη λιμνούλα του. Δέκα λεπτά ανατολικά του Λιάμπι Χαούζ, μέσα από ήσυχα γειτονικά σοκάκια, βρίσκεται το Τσορ Μινόρ, ένα πυλώνα του 1807 με τέσσερις πύργους με τρούλους στο χρώμα της τουρκουάζ. Τα σοκάκια είναι το μισό λόγο για να πάτε.

Το ίδιο το Αρκ, πάνω στον λόφο του με τείχη ύψους 16 ως 20 μέτρων, ήταν η έδρα των ηγεμόνων της Μπουχάρα ως το 1920· η ιστορία του βρίσκεται στη σελίδα μας για το Αρκ της Μπουχάρα. Η τελευταία αίθουσα του μουσείου βρίσκεται έξω από την παλιά πόλη: το Σιτοράι Μοχί-Χοσά, το θερινό παλάτι που χτίστηκε το 1912–1918 για τον εμίρη Αλίμ Χαν, ευρωπαϊκό απ' έξω και μπουχαριανό από μέσα.