Uzbeckie wino: regiony, winnice i degustacje

Ponad dwa tysiące lat temu chiński wysłannik wrócił z Doliny Fergańskiej ze zdaniem, które cytuje się do dziś: w okolicach Dayuan ludzie robią wino z winogron, a bogaci trzymają w piwnicach dziesięć tysięcy miar i więcej. Posłowie zabrali nasiona winorośli do Chin. Dziś Uzbekistan jest największym producentem winogron w Azji Środkowej, a wino znów stało się powodem, by do Uzbekistanu przyjechać.

Jesteśmy zespołem z Taszkentu i zabieramy gości do winnic pod Taszkentem i Samarkandą. Oto, co warto wiedzieć przed winną wycieczką po Uzbekistanie: historia, odmiany, regiony, pora roku i przebieg degustacji.

Od Sogdiany po Samarkandę: krótka historia uzbeckiego wina

Dayuan z chińskich kronik to Dolina Fergańska, a relacja pochodzi z misji dynastii Han w II wieku p.n.e. Dalej na zachód leżała Sogdiana, kraina miast-państw skupionych wokół Samarkandy. Sogdyjscy kupcy wozili winogrona szlakami karawan do Chin, a sogdyjscy złotnicy wyrabiali czary na wino; zachowała się pozłacana srebrna czara z VII wieku.

Wraz z nadejściem islamu wino na wiele stuleci straciło swoje miejsce, a winnice w dolinie Zarafszanu dawały winogrona deserowe i rodzynki. Wino wróciło do Samarkandy w 1868 roku, gdy kupiec Dmitrij Filatow otworzył niewielką winiarnię. Kilka lat później jego samarkandzkie wino zdobywało medale w Paryżu i Antwerpii.

W 1927 roku do samarkandzkiej winiarni przybył chemik Michaił Chowrienko i oparł tamtejsze winiarstwo na podstawach naukowych. Z tej epoki pochodzą wina deserowe Gulyakandoz, Shirin i Aleatico, a winiarnia nosi dziś jego imię. W 1967 roku odkryto ukryte piwnice z około 3 700 butelkami z czasów Filatowa; muzeum winiarstwa w domu Filatowa na terenie winiarni przechowuje dawne narzędzia, etykiety i butelki.

Najpierw kraj winogron, potem kraj wina

Uzbekistan uprawia bardzo dużo winogron: prawie 1,5 mln ton w pierwszych dziewięciu miesiącach 2025 roku. Sam obwód samarkandzki dał około 567 000 ton, ponad jedną trzecią zbiorów, a za nim plasują się obwody: bucharski, fergański, surchandaryjski i taszkencki.

Większość z tego nigdy nie trafia do butelki. Około trzech czwartych zbiorów zjada się na świeżo, a mniej niż jedna czwarta idzie na sok, wino i brandy. Pod koniec lata na bazarach znajdziesz ulubione winogrona deserowe Uzbeków: Husayni, Rizamat i Kishmish, z którego robi się też rodzynki, oraz różowe Tayfi, które w większości idzie na eksport. W 2018 roku Uzbekistan wstąpił do Międzynarodowej Organizacji Winorośli i Wina (OIV) jako jej 47. państwo członkowskie.

Odmiany winogron w uzbeckim winie

Wina spokojne powstają głównie z dwóch gruzińskich odmian: Saperavi na czerwone i Rkatsiteli na białe. Soyaki i Bayan Shirey idą na wina musujące i brandy, a na liście miejscowych odmian winnych są także Hindogni i Muskat Różowy.

Obok nich rosną odmiany międzynarodowe. W Bagizagan pod Samarkandą w winnicach są Cabernet, Merlot, Chardonnay, Rkatsiteli i Bayan Shirey. Na stokach rejonu Parkent pod Taszkentem Pinot Noir, Riesling i Cabernet Sauvignon rosną obok Saperavi i Soyaki. Uzumfermer, rodzinna winiarnia w rejonie Kibray, ma ponad 100 odmian winorośli na 21 hektarach – żywą kolekcję, po której oprowadza cię winiarz.

Regiony winiarskie Uzbekistanu

Samarkanda

Największy region winogron i dawna stolica uzbeckiego wina. Zabieramy gości w dwa miejsca: do Bagizagan, winiarni w wiosce o tej samej nazwie, około 25 km od miasta, z historią sięgającą 1964 roku i ponad 20 winami, oraz do winiarni Chowrienki w samej Samarkandzie, z historią od 1868 roku i małym muzeum. Obie łatwo połączyć z Registanem i Shah-i-Zinda; resztę miasta opisuje nasz przewodnik po Samarkandzie.

Obwód taszkencki

Pogórze na wschód od stolicy. Uzumfermer leży w wiosce Kattasuv w rejonie Kibray, niedaleko od miasta. Wyżej, w rejonie Parkent, winorośl uprawia się od pokoleń; wiele tamtejszych winnic żyje z deszczu i wody z topniejącego śniegu, a nie z nawadniania, a zbiory zaczynają się w połowie sierpnia.

Dolina Fergańska

Dayuan z kronik to dziś trzeci region winogron w kraju pod względem zbiorów. W mieście Fergana jedna winiarnia uprawia winorośl na 520 hektarach i produkuje wino oraz brandy.

Surchandaria

Ciepłe dalekie południe, zaliczane obok Samarkandy i Doliny Fergańskiej do głównych regionów winogron w Uzbekistanie. W czasach radzieckich miasto Denau miało własną winiarnię.

Kiedy jechać: sezon winogron

Winogrona deserowe trafiają na bazary w drugiej połowie lipca. Pod Taszkentem zbiory zaczynają się w połowie sierpnia, a odmiany dojrzewają jedna po drugiej aż do późnej jesieni. Na winną podróż najbardziej lubimy wrzesień i październik: trwa winobranie, a upał już minął. Przeciętne wrześniowe popołudnie w Samarkandzie to 29 °C, październikowe 22 °C, wobec 35 °C w lipcu.

Winiarnie przyjmują gości przez cały rok, więc degustacja wiosną czy zimą też się uda; winorośl jest po prostu zielona albo naga zamiast obwieszona owocami. Pogodę i wydarzenia w poszczególnych miesiącach znajdziesz w tekstach Uzbekistan we wrześniu i Uzbekistan w październiku.

Jak wygląda wizyta w winiarni

Wizyta w winiarni to pół dnia poza miastem z naszym kierowcą i przewodnikiem. W Uzumfermer przechodzisz z winiarzem przez posiadłość, a potem degustujesz sześć win. W Bagizagan zwiedzasz piwnicę i próbujesz win z serami, owocami i orzechami. Program i godziny potwierdzamy pod twoje daty.

W Uzbekistanie alkohol sprzedaje się wyłącznie osobom w wieku 21 lat i starszym – ta zasada obowiązuje od 26 sierpnia 2023 roku – więc wszystkie nasze degustacje i kolacje z winem są dla gości od 21 lat. Miej przy sobie paszport. Za butelki kupione w winiarni płacisz na miejscu. Jeśli nie pijesz, zastąpimy degustację czymś innym, na przykład wizytą w pracowni jedwabiu w Samarkandzie.

Z Taszkentu organizujemy wyjazd do Uzumfermer z degustacją, a z Samarkandy degustację wina w Bagizagan albo kolację na tarasie z winem i widokiem na Registan. Nasza pięciodniowa winna wycieczka po Taszkencie i Samarkandzie łączy obie winiarnie i kolację z widokiem na Registan, a możemy dodać też wizytę w winiarni Chowrienki.

W skrócie

• Wino w okolicach Fergany i Samarkandy ma ponad dwa tysiące lat historii; współczesne winiarstwo w Samarkandzie sięga 1868 roku.
• Uzbekistan zbiera prawie 1,5 mln ton winogron, głównie zjadanych na świeżo; wina spokojne to przede wszystkim Saperavi i Rkatsiteli.
• Odwiedzamy winiarnie Uzumfermer pod Taszkentem oraz Bagizagan i Chowrienki w Samarkandzie.
• Najlepsze miesiące to wrzesień i październik, w czasie winobrania i po upałach; winiarnie przyjmują gości przez cały rok.
• Degustacje są dla gości od 21 lat: miej przy sobie paszport.