Έρημος Κιζίλ Κουμ: κόκκινη άμμος, καταυλισμοί γιουρτών και ο δρόμος από την Μπουχάρα στη Χίβα

Το όνομα σημαίνει «Κόκκινη Άμμος» στις τουρκικές γλώσσες. Η έρημος είναι μια πεδιάδα με υψόμετρο έως 300 μ. και καλύπτει περίπου 298.000 χλμ², κάτι που την κάνει τη 15η μεγαλύτερη έρημο του κόσμου. Το Ουζμπεκιστάν τη μοιράζεται με το Καζακστάν και το Τουρκμενιστάν.

Μην περιμένετε γυμνούς αμμόλοφους από ορίζοντα σε ορίζοντα. Μεγάλο μέρος της άμμου το συγκρατεί το σαξαούλ, ένας θάμνος ή μικρό δέντρο ύψους από 1 έως 8 μ., που οι νομάδες έκαιγαν ανέκαθεν για καυσόξυλα. Ανάμεσα στους θάμνους ζει η χελώνα της Κεντρικής Ασίας, που μπορεί να περάσει έως και εννέα μήνες τον χρόνο σε λήθαργο, και ο βαράνος της ερήμου, μια μεγάλη σαύρα. Περίπου 40 χλμ. από την Μπουχάρα, το οικολογικό κέντρο Τζεϊράν, που ιδρύθηκε το 1977, εκτρέφει γαζέλες τζεϊράν. Για την άγρια ζωή γράφουμε περισσότερα στον οδηγό μας για τα φυσικά καταφύγια.

Κάτω από την άμμο υπάρχουν χρυσός, ουράνιο και φυσικό αέριο. Το επιφανειακό ορυχείο στο Μουρουντάου είναι ένα από τα μεγαλύτερα χρυσωρυχεία του κόσμου, και οι πόλεις της ερήμου Ναβοΐ, Ζαραφσάν και Ουτσκουντούκ μεγάλωσαν γύρω από την εξόρυξη. Είναι ενεργές βιομηχανικές πόλεις και οι διαδρομές μας τις προσπερνούν.

Οι περισσότεροι επισκέπτες μας γνωρίζουν το Κιζίλ Κουμ εδώ. Οδικώς οι δύο πόλεις απέχουν περίπου 450 χλμ. και η διαδρομή διαρκεί 6 έως 7 ώρες με σύντομες στάσεις. Για ώρες δεν υπάρχει καμία πόλη. Έπειτα εμφανίζεται ο Αμού Ντάρια, και πέρα από το ποτάμι η άμμος δίνει τη θέση της στα κανάλια, τα βαμβακοχώραφα και τα πεπονοχώραφα της Χορεζμίας.

Δεν στέλνουμε τους επισκέπτες μόνους τους μέσα από την έρημο. Ταξιδεύουν με αυτοκίνητο και δικό μας οδηγό, με ιδιωτική μεταφορά ανάμεσα στη Χίβα και την Μπουχάρα: ο οδηγός γεμίζει το ρεζερβουάρ πριν από το ακατοίκητο κομμάτι και ξέρει πού να σταματήσει. Αν ο χρόνος σας είναι λίγος, το γρήγορο τρένο καλύπτει την ίδια απόσταση σε περίπου τρεισήμισι ώρες, και τα εισιτήρια τα αγοράζουμε εμείς για εσάς. Οι λεπτομέρειες βρίσκονται στο άρθρο μας για το πώς να πάτε από τη Χίβα στην Μπουχάρα.

Το Αϊντάρκουλ είναι μια λίμνη που δεν υπήρχε πριν από το 1969. Εκείνη τη χρονιά τα νερά της πλημμύρας του Συρ Ντάρια διοχετεύθηκαν σε ένα βύθισμα στην άκρη του Κιζίλ Κουμ και δεν αποστραγγίστηκαν ποτέ. Σήμερα η λίμνη έχει μήκος σχεδόν 250 χλμ. και πλάτος έως 15 χλμ. Οι καταυλισμοί γιουρτών βρίσκονται περίπου 60 χλμ. μετά τη Νουρατά, και η Νουρατά απέχει περίπου 180 χλμ. από τη Σαμαρκάνδη και 175 χλμ. από την Μπουχάρα, οπότε η λίμνη είναι φυσική στάση για διανυκτέρευση ανάμεσα στις δύο πόλεις.

Μια συνηθισμένη βραδιά στον καταυλισμό έχει βόλτα με καμήλα στην άμμο, δείπνο δίπλα στη φωτιά, παραδοσιακή μουσική και ύπνο σε γιούρτα από τσόχα, και το πρωί σας βρίσκει δίπλα στο νερό. Τον χειμώνα οι καταυλισμοί δεν λειτουργούν. Κλείνουμε τον καταυλισμό και το αυτοκίνητο με οδηγό (ιδιωτική μεταφορά από τη Σαμαρκάνδη), και η επέκταση στα όρη Νουρατάου προσθέτει δύο ημέρες στα χωριά της οροσειράς νότια της λίμνης. Για τον πιο σκοτεινό ουρανό προγραμματίζουμε την εκδρομή «Αστέρια του Ουζμπεκιστάν» κοντά στη νέα σελήνη. Πώς είναι ο καταυλισμός από μέσα, το περιγράφουμε στον οδηγό για το Αϊντάρκουλ.

Στη δυτική του πλευρά το Κιζίλ Κουμ σταματά στα χωράφια της αρχαίας Χορεζμίας. Για να φυλάξουν αυτή την καλλιεργήσιμη γη, οι ηγεμόνες της Χορεζμίας έχτισαν μια αλυσίδα από πήλινα οχυρά κατά μήκος της άκρης της άμμου. Το πιο γνωστό, το Αγιάζ-Καλά, απέχει περίπου 100 χλμ. από τη Χίβα. Από τα τείχη του βλέπετε την αλμυρή λίμνη Αγιάζκουλ και την έρημο να απλώνεται ως τον ορίζοντα, ενώ σε έναν κοντινό λόφο υπάρχει καταυλισμός γιουρτών.

Από τη Χίβα το οργανώνουμε ως μονοήμερη εκδρομή στο Αγιάζ-Καλά με αυτοκίνητο. Στην πενθήμερη εκδρομή μας στο Καρακαλπακστάν και τα φρούρια της ερήμου διανυκτερεύετε στον καταυλισμό γιουρτών και βλέπετε τα τείχη στο ηλιοβασίλεμα και ξανά την αυγή. Στα ίδια τα οχυρά είναι αφιερωμένο το άρθρο μας για τα φρούρια της ερήμου της Χορεζμίας.