Chiwa: stare miasto, które jest młodsze, niż wygląda

Oaza Chorezmu leży daleko od Samarkandy i Buchary, za pustynią. Chanat chiwański długo żył własnym życiem, a w 1873 roku jako jeden z ostatnich w regionie stał się protektoratem Imperium Rosyjskiego.

Potem miasto miało szczęście, choć dość osobliwe. Nowe życie przeniosło się za mury, do Dishan Kala i nowoczesnych dzielnic, a wewnętrzne miasto pozostało niemal takie jak na początku XX wieku. W 1990 roku UNESCO wpisało Itchan Kala w całości, jako jeden obiekt, a nie zbiór zabytków: był to pierwszy obiekt światowego dziedzictwa w Uzbekistanie. W murach jest ponad 50 zabytków i około 250 starych domów.

Mury zbudowano z suszonej na słońcu cegły glinianej; mają 8–10 metrów wysokości i ciągną się na długości około 2,2 km. Cztery bramy wychodzą na cztery strony świata. Wejdź zachodnią bramą, Ota-Darvoza, gdzie jest kasa biletowa, a nowoczesna Chiwa naprawdę się kończy: żadnych alei, żadnych przystanków autobusowych.

Jeśli możesz, wejdź na mur. Z góry widać najważniejsze: całe stare miasto to prostokąt o wymiarach około 650 na 400 metrów, który przejdziesz pieszo w dwadzieścia minut. Minarety i kopuły stoją tak blisko siebie, że trudno uwierzyć, iż stąd rządzono całym chanatem. Nasz przewodnik po Itchan Kala prowadzi przez nie brama po bramie.

Muhammad Amin-chan rozpoczął budowę tego minaretu w 1852 roku. Miał być bardzo wysoki – według legendy tak wysoki, by ze szczytu było widać Bucharę. W 1855 roku chan zginął podczas wyprawy, prace stanęły, a minaret zatrzymał się na 29 metrach.

Szczegół, który ludzie przeoczają: to, co czyni Kalta-Minor najbardziej rozpoznawalną sylwetką Chiwy, wydarzyło się przypadkiem. Jego podstawa o średnicy 14,2 metra była zaplanowana pod wieżę wielokrotnie wyższą. Zatrzymany na jednej trzeciej wysokości, stał się przysadzistym walcem, pokrytym glazurą od ziemi po szczyt, i właśnie przez ten niedokończony kształt nie pomylisz go z żadnym innym minaretem. Więcej w artykule Kalta-Minor i Islam Khoja.

Rezydencja chanów stoi przy zachodnim murze, tuż za bramą. Mieściła salę tronową, mennicę, harem i letni meczet niemal w całości wyłożony biało-niebieskimi kaflami. Chan przyjmował gości w otwartym ajwanie, a w chłodne miesiące na dziedzińcu stawiano jurtę.

Prawdziwą nagrodą jest tu jednak widok. Wejdź na wieżę strażniczą Ak Sheikh Bobo na starym bastionie, a Itchan Kala rozłoży się przed tobą jak makieta, z każdą kopułą i każdym minaretem na swoim miejscu. Najlepiej działa to przed zachodem słońca, gdy cegła nabiera barwy miedzi.

Jeśli szukasz w Chiwie czegoś naprawdę starego, wejdź do meczetu Juma. Obecny budynek pochodzi z końca XVIII wieku, ale jego płaski dach wspiera się na 212 rzeźbionych drewnianych kolumnach, a niektóre z nich są dużo starsze od samego meczetu: przeniesiono je z wcześniejszych budowli. Rzeźbienia różnią się od kolumny do kolumny i jeśli przyjrzysz się uważnie, zobaczysz, że pochodzą z różnych epok.

W mrocznej, niskiej sali nie ma ani jednego jaskrawego kafla. Po turkusowych fasadach na zewnątrz to zaskakujące i bardzo kojące.

Najwyższa budowla Itchan Kala powstała jako ostatnia. Minaret Islam Khoja ukończono w 1910 roku i ma 56,6 metra wysokości. Zbudowano go dla wezyra Islama Khoji, reformatora, który z własnych pieniędzy ufundował szpital, pocztę i świeckie szkoły.

Minaret opasują pasy turkusowej, niebieskiej i terakotowej cegły i nie rywalizuje on z o stulecia starszymi sąsiadami. Można na niego wejść stromymi, wąskimi schodami. To spory wysiłek, ale widok go wynagradza; o tym, czy danego dnia jest otwarty, decyduje kasa biletowa.