Μαυσωλείο Αΐσα Μπίμπι κοντά στο Ταράζ: ο θρύλος και ο τάφος από τερακότα

Ακουμπήστε την παλάμη σας στον τοίχο της Αΐσα Μπίμπι και θα το νιώσετε πριν το δείτε: η επιφάνεια δεν είναι λεία. Κάθε πλακίδιο είναι σκαλισμένο, εδώ ένας σταυρός, εκεί ένα αστέρι, ένα μικροσκοπικό πλέγμα, και ένα μικρό κτίριο φέρει πάνω από εξήντα διαφορετικά σχέδια. Εννέα αιώνες μετά, ο πηλός ρίχνει ακόμη ένα λεπτό δίχτυ σκιών πάνω στον εαυτό του. Χωρίς χρώμα, χωρίς υάλωμα. Μόνο φως.

Το μαυσωλείο βρίσκεται στο χωριό Αΐσα Μπίμπι, 18 χλμ. δυτικά του Ταράζ, στο νότιο Καζακστάν. Φέρνουμε τους επισκέπτες μας εδώ σε διαδρομές που περνούν από το Ουζμπεκιστάν στο Καζακστάν και στο Κιργιστάν, και πάντα λέμε πρώτα την ιστορία. Το κτίριο αποκτά περισσότερο νόημα όταν ξέρετε για ποιον χτίστηκε.

Περιεχόμενα

Ο θρύλος της Αΐσα Μπίμπι και του Καρακάν

Πριν από πολύ καιρό, λέει η ιστορία, ο Καρακάν, ο νεαρός ηγεμόνας του Ταράζ, ερωτεύτηκε την Αΐσα, ένα κορίτσι δεκαέξι ετών. Ο πατέρας της δεν ήθελε ούτε να ακούσει για τον γάμο. Η Αΐσα διάλεξε παρ' όλα αυτά την αγάπη. Ξεκίνησε κρυφά για το Ταράζ, μόνο με την παραμάνα της, τη Μπαμπατζί Χατούν, στο πλευρό της.

Ο πατέρας της δεν την καταδίωξε. Είπε κάτι χειρότερο: θα διέσχιζε έξι ποτάμια, αλλά όχι το έβδομο.

Το έβδομο ποτάμι ήταν ο Άσα, σχεδόν στο Ταράζ. Η Αΐσα σταμάτησε στην όχθη του για να λουστεί και να ντυθεί πριν συναντήσει τον γαμπρό της. Ένα φίδι κρυβόταν στο κάλυμμα της κεφαλής της. Την δάγκωσε.

Ο Καρακάν ξεκίνησε έφιππος με γιατρούς και μουλάδες, αλλά κανείς δεν μπορούσε να τη σώσει. Ζήτησε λοιπόν από έναν μουλά να τους παντρέψει επιτόπου, όσο εκείνη ζούσε ακόμη. Όταν ειπώθηκαν τα λόγια, της είπε: «Αΐσα, έγινες τώρα μπίμπι». Μπίμπι σήμαινε η σύζυγός του. Λίγο αργότερα εκείνη πέθανε.

Ο Καρακάν την έθαψε στον λόφο όπου πέθανε και ύψωσε ένα μαυσωλείο πάνω από τον τάφο. Οι κάτοικοι του Ταράζ το αποκαλούν ακόμη μνημείο της αγάπης και της πίστης.

Άλλες εκδοχές της ιστορίας

Αυτός είναι ένας θρύλος και οι θρύλοι ταξιδεύουν: είναι γνωστές περίπου 28 εκδοχές. Σε ορισμένες ο πατέρας της Αΐσα είναι ο σούφι ποιητής Χακίμ Ατά· σε άλλες είναι ο Ζενγκί Μπαμπά. Σε μία, το φίδι κρύβεται όχι στο κάλυμμα της κεφαλής της αλλά στα ρούχα της. Ορισμένες αφηγήσεις ξεκινούν το ταξίδι της από το Οτράρ, στον Συρ Ντάρια.

Ένας ιστορικός συνδέει την ιστορία με έναν πραγματικό θάνατο το 1034: μια κόρη του ηγεμόνα της Ταλάς, όπως ονομαζόταν τότε το Ταράζ, που πέθανε στον δρόμο προς τη Γάζνα, όπου την περίμενε ο αρραβωνιαστικός της, ένας πρίγκιπας. Σχεδόν κάθε εκδοχή κρατά την ίδια καρδιά: ένα ποτάμι, ένα φίδι και έναν ηγεμόνα που ήρθε πολύ αργά.

Μπαμπατζί Χατούν: η παραμάνα που έμεινε

Ο θρύλος έχει μια δεύτερη ηρωίδα. Μετά τον θάνατο της Αΐσα, η Μπαμπατζί Χατούν δεν γύρισε σπίτι. Έμεινε δίπλα στον τάφο και τον φρόντιζε. Όταν πέθανε, την έθαψαν κοντά στο κορίτσι της και ένα μαυσωλείο υψώθηκε και πάνω της. Με τον καιρό άρχισε να τιμάται ως αγία.

Ο τάφος της βρίσκεται λίγα βήματα από της Αΐσα Μπίμπι, στο τέλος του ίδιου δρομίσκου. Είναι ένα απλό τετράγωνο από ψημένο τούβλο με νευρωτό κωνικό τρούλο. Κόγχες, μενταγιόν, σκαλιστά πλαίσια και αψιδωτά παράθυρα διακοσμούν τους τοίχους του και μια αραβική επιγραφή στην κύρια όψη δίνει το όνομά της και το όνομα του χτίστη.

Ένας τάφος του 11ου–12ου αιώνα σκαλισμένος σε τερακότα

Η Αΐσα Μπίμπι χρονολογείται από τον 11ο–12ο αιώνα, όταν το Ταράζ βρισκόταν υπό την εξουσία των Καρακανιδών και στην ακμή του. Είναι ένας μικρός τετράγωνος τάφος με ψηλή πύλη και μυτερή κωνική οροφή. Ανήκει στην ίδια οικογένεια κτιρίων με το Μαυσωλείο των Σαμανιδών στη Μπουχάρα, όπου το ίδιο το τούβλο είναι η διακόσμηση.

Σπάνιο το κάνει ο τρόπος με τον οποίο φτιάχτηκε αυτή η διακόσμηση. Οι τοίχοι είναι επενδυμένοι με σκαλιστά πλακίδια τερακότας σε περισσότερα από 60 φυτικά και γεωμετρικά σχέδια. Δεν είναι κολλημένα σαν επικάλυψη: τα πλακίδια αποτελούν μέρος του τοίχου και βοηθούν να κρατιέται όρθιος. Στον δυνατό ήλιο το σκάλισμα σπάει το φως σε χιλιάδες μικρές σκιές, ώστε οι τοίχοι να μην θαμπώνουν ποτέ. Αυτός ήταν ο προμογγολικός τρόπος διακόσμησης: με φως και σκιά, όχι με χρώμα.

Κοιτάξτε τις γωνίες. Οι στρογγυλές γωνιακές κολόνες αντιγράφουν τις ξύλινες κολόνες των παλαιότερων σογδιανών σπιτιών, μόνο που εδώ είναι φτιαγμένες από πηλό.

Ένας στίχος σε κουφική γραφή

Κάθε γωνιακή κολόνα έχει μια ταινία καλλιγραφίας στο στενότερο σημείο της. Σε μία από αυτές, σε γωνιώδη κουφική γραφή, ένας άγνωστος ποιητής άφησε έναν στίχο που διαβάζεται, σε μετάφραση: «Φθινόπωρο… Σύννεφα… Η Γη είναι όμορφη…». Τραβήξαμε τις φωτογραφίες για αυτό το άρθρο μια γκρίζα πρωία του Νοεμβρίου και ο στίχος ταίριαζε απόλυτα.

Αποκατάσταση: είναι η Αΐσα Μπίμπι μνημείο της UNESCO;

Ο τάφος που βλέπετε σήμερα είναι εν μέρει αυθεντικός, εν μέρει προσεκτική ανακατασκευή. Ο Σοκάν Βαλιχάνοφ, ο Καζάκος μελετητής και περιηγητής, ζωγράφισε το ερείπιο το 1856 και ο ανατολιστής Βασίλι Μπάρτολντ το κατέγραψε το 1893. Στα σοβιετικά χρόνια ό,τι είχε απομείνει στεκόταν κάτω από ένα προστατευτικό γυάλινο κέλυφος.

Η αποκατάσταση που έδωσε στο μαυσωλείο τη σημερινή του όψη έγινε το 2002, μαζί με το πάρκο γύρω από τους δύο τάφους. Είχε σωθεί μόνο περίπου το ένα τρίτο του αρχικού κτιρίου. Τα νέα τούβλα φτιάχτηκαν από πηλό της Σαουράν, τον ίδιο πηλό με τα παλιά.

Η Αΐσα Μπίμπι είναι εθνικό μνημείο υπό κρατική προστασία, όπως αναφέρει η πινακίδα στην πύλη. Δεν ανήκει στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO «Δρόμοι του Μεταξιού», αν και μερικές φορές διαβάζετε ότι ανήκει. Αυτή η εγγραφή του 2014 περιλαμβάνει πράγματι αρκετούς αρχαίους οικισμούς στην ίδια περιοχή Τζαμπίλ, καθώς και το Μπαλασαγκούν με τον πύργο Μπουράνα στο Κιργιστάν.

Γιατί έρχονται εδώ οι νεόνυμφοι

Ο θρύλος δεν είναι μόνο για τους επισκέπτες. Ζευγάρια από όλη την περιοχή Τζαμπίλ έρχονται στην Αΐσα Μπίμπι την ημέρα του γάμου τους: πιστεύεται ότι φέρνει μια ευτυχισμένη κοινή ζωή. Στο Ταράζ μια γαμήλια πομπή μπορεί να ακολουθήσει το ταξίδι του ίδιου του Καρακάν, από το μαυσωλείο του στην πόλη έως την Αΐσα Μπίμπι, ζητώντας στο δρόμο την ευλογία των εραστών. Γυναίκες από την περιοχή έρχονται εδώ για να προσευχηθούν για παιδιά και για μια ευτυχισμένη οικογένεια.

Πώς να επισκεφθείτε την Αΐσα Μπίμπι

Πού. Στο χωριό Αΐσα Μπίμπι, 18 χλμ. δυτικά του Ταράζ, σε μια κορυφογραμμή πάνω από την όαση του Ταράζ. Από την πύλη ένας ευθύς δρομίσκος οδηγεί στην Αΐσα Μπίμπι, με τη Μπαμπατζί Χατούν δίπλα της.

Πόση ώρα. Μία ώρα αρκεί για τους δύο τάφους και την ιστορία. Προσθέστε μία ώρα για το μαυσωλείο του Καρακάν στο ίδιο το Ταράζ: χρονολογείται από τον 11ο αιώνα και ξαναχτίστηκε το 1906.

Τρόποι. Αυτός είναι τόπος προσκυνήματος. Ντυθείτε σεμνά, χαμηλώστε τη φωνή σας κοντά σε ανθρώπους που προσεύχονται και ρωτήστε πριν φωτογραφίσετε μια γαμήλια ομάδα.

Η Αΐσα Μπίμπι σε μια διαδρομή Καζακστάν και Κιργιστάν

Το Ταράζ βρίσκεται ανάμεσα στο Τσιμκέντ και στο Μπισκέκ, γι' αυτό η Αΐσα Μπίμπι ταιριάζει φυσικά σε ένα ταξίδι που ξεκινά από το Ουζμπεκιστάν και συνεχίζει στο Καζακστάν, στο Κιργιστάν ή και στα δύο. Πώς συνδυάζουμε τις χώρες θα βρείτε στον οδηγό μας εκδρομές στην Κεντρική Ασία από το Ουζμπεκιστάν.

Δυτικά: Τσιμκέντ και Τουρκεστάν

Από την Τασκένδη ο δρόμος πηγαίνει βόρεια πέρα από τα σύνορα προς το Τσιμκέντ. Από το Τσιμκέντ είναι 176 χλμ. ανατολικά έως το Ταράζ. Το Τουρκεστάν, με το μαυσωλείο του Χοτζά Αχμέντ Γιασαβί, βρίσκεται προς την άλλη κατεύθυνση, βορειοδυτικά του Τσιμκέντ. Ένας κύκλος μπορεί να περιλάβει και τα δύο: Τασκένδη, Τουρκεστάν, Τσιμκέντ, Ταράζ. Πώς θα φτάσετε στο Τουρκεστάν θα βρείτε στο άρθρο μας Τουρκεστάν από την Τασκένδη· για το Τουρκεστάν μόνο του διοργανώνουμε μια διήμερη ιδιωτική εκδρομή από την Τασκένδη.

Ανατολικά: Μπισκέκ, ο πύργος Μπουράνα και τα μπαλμπάλ

Ανατολικά του Ταράζ ο δρόμος περνά στο Κιργιστάν και συνεχίζει προς το Μπισκέκ. Ο πύργος Μπουράνα δεν βρίσκεται δίπλα στην Αΐσα Μπίμπι: στέκεται περίπου 80 χλμ. πέρα από το Μπισκέκ, ανατολικά της πρωτεύουσας και 10 χλμ. νότια του Τοκμόκ, στην κοιλάδα Τσουί.

Είναι ο μιναρές του 11ου αιώνα του Μπαλασαγκούν, μιας άλλης πόλης των Καρακανιδών. Κάποτε είχε ύψος περίπου 45 μέτρα· ένας σεισμός του 15ου αιώνα έριξε το πάνω μισό και σώζονται περίπου 25 μέτρα. Στο χωράφι δίπλα του στέκουν μπαλμπάλ: πέτρινες μορφές με σκαλισμένα πρόσωπα που οι τουρκικοί νομάδες έστηναν ως σήματα τάφων ανάμεσα στον 6ο και τον 10ο αιώνα. Με το χιονισμένο Τιεν Σαν πίσω τους, αποτελούν μια υπέροχη μισή μέρα από το Μπισκέκ. Ο πύργος είναι επίσης στάση στην καλοκαιρινή εκδρομή στο Κιργιστάν από την Τασκένδη.

Κανόνες εισόδου: ελέγξτε το διαβατήριό σας

Αυτή η διαδρομή μπορεί να περάσει από τρία σύνορα και οι κανόνες εξαρτώνται από το διαβατήριό σας. Με βρετανικό διαβατήριο, για παράδειγμα, το Καζακστάν είναι χωρίς βίζα έως 30 ημέρες ανά επίσκεψη, και το Κιργιστάν για 30 ημέρες σε κάθε περίοδο 60 ημερών. Για το Ουζμπεκιστάν, δείτε τον οδηγό μας χρειάζεστε βίζα για το Ουζμπεκιστάν. Αν ταξιδεύετε με ουζμπεκική ηλεκτρονική βίζα και σκοπεύετε να επιστρέψετε, πάρτε βίζα διπλής ή πολλαπλής εισόδου. Πριν κλείσουμε οτιδήποτε, ελέγχουμε κάθε διαβατήριο της ομάδας με βάση τους ισχύοντες κανόνες κάθε χώρας.