Rehberiniz ve şoförünüz sabah sizi otelinizde karşılar ve Buhara’ya yaklaşık 45 km uzaklıktaki Gijduvan’a, kuzeydoğuya gideriz. Güzergâh geleneksel olarak burada, Abdülhalık Gucdüvani ile başlar. Gijduvan’da doğdu, sufi üstadı Yusuf Hemedani’nin yanında yetişti ve 1179’da vefat etti; “üstatlar” anlamına gelen Hâcegân silsilesi onunla başlar. Mezarının çevresinde 2003’te yeniden inşa edilen bir cami ve bir havuz bulunur. Türbenin karşısında, Uluğ Bey’in Buhara ve Semerkant’tan sonra üçüncü ve son medresesi olarak 1433’te yaptırdığı, taçkapısı mavi ve turkuaz sırlı tuğlalarla süslü medrese durur.

Gijduvan’ın, geometrik desenler arasına yerleştirilmiş çiçek süslemeleriyle tanınan kendine özgü bir seramik okulu vardır. Kasabanın en bilinen aile atölyesinde çömlekçilerin altıncı kuşağı çalışır ve müzelerinde Orta Asya’nın pek çok merkezinden seramikler bulunur. Kilden fırına tüm süreci görürsünüz. Öğle yemeği, kızarmış balığı ve şişlikleriyle bölge genelinde tanınan Gijduvan’da.

Öğleden sonra Şofirkon ilçesine, Muhammed Arif Rivgeri’ye gidiyoruz. 12. yüzyılda Rivger köyünde doğdu, Gucdüvani’nin müridi oldu ve hocasının vefatından sonra Hâcegân’ın başına geçti. Külliyesinde bir bahçe avlusunun çevresinde türbe, bir cami ve ziyaretçi odaları bulunur.

Dönüş yolunda Mahmud İncir Fağnevi’nin köyü Ancirbog’da duruyoruz. Vabkent yakınlarında doğdu ve hoca olmadan önce marangozluk yaptı. Türbesi, bir cami, bir havuz ve ziyaretçilerin suyunu mübarek saydığı bir kuyuyla birlikte incir ağaçlarından bir bahçede durur: ancir “incir” demektir. Akşam sizi otelinize geri götürüyoruz.

Bilmekte fayda var: İsterseniz Gijduvan ile Buhara arasındaki yolda, 1196–1198’de inşa edilmiş, yaklaşık 40 m yüksekliğindeki Vabkent minaresinde duruyoruz.

Gece Buhara’da

Sabah Romitan ilçesine, Ali Ramitani anıt külliyesine gidiyoruz. 12. yüzyılın sonunda doğan Ramitani, ömrü boyunca tezgâhında çalışmayı sürdüren bir dokumacıydı ve “muhterem” anlamına gelen Azizan adıyla anılır. Öğretisi talebesi Muhammed Baba Semmasi’ye geçti.

Baba Semmasi yakınlardaki Simas köyünde yatar. 1354’te 95 yaşında vefat etti. Rivayete göre Bahaeddin’in Kasr-ı Hinduvan köyünde doğacağını önceden haber vermiştir. Külliyesinde bir türbe, bir cami, bir kuyu ve bir bahçe bulunur.

Sırada bugün Kagan ilçesindeki Yangi Hayot olan, Seyyid Emir Külal’in doğduğu köy Suhar var. Külal “çömlekçi” demektir ve kendisi bir çömlekçi ailesinden geliyordu. Baba Semmasi’nin talimatıyla genç Bahaeddin’i talebe olarak aldı ve ona sufi yolunun esaslarını, Hâcegân geleneklerini ve zikri öğretti. 1370’te vefat etti ve buraya defnedildi. Çömlekçiler hâlâ mezarına gelir; bir gün önceki Gijduvan atölyesinden sonra bu bağ kolayca görülür.

Öğleden sonra yedinin sonuncusuna varıyoruz: Buhara’nın yaklaşık 10 km kuzeydoğusunda, Kasr-ı Arifan’da Bahaeddin Nakşibend (1318–1389). Külliye yüzyıllar boyunca mezarının çevresinde gelişti. Sufi toplantıları için hankah 1544–1545’te Abdülaziz Han döneminde, küçük tuğla minare 1885’te inşa edildi; iki cami, küçük bir medrese ve Buhara hükümdarlarının mezarlığı Dahma-i Şahan bulunur ve 2004’ten beri bir müze tarikatın hikâyesini anlatır. 2023’ten beri külliye, UNESCO Dünya Mirası alanı İpek Yolları: Zerefşan-Karakum Koridoru’nun bir parçasıdır. Buradan otelinize kısa bir yol vardır.

Bilmekte fayda var: Cuma günü öğle namazı Bahaeddin Nakşibend’in avlularını doldurur. İkinci gününüz cumaya denk gelirse günün sırasını buna göre planlıyoruz.